عدالت‎ جنسيتي و گفتمان عدم تغيير در احكام فقهي زنان

عدالت جنسيتي؛ به معناي عدالت استحقاقي ميان زنان و مردان، در سطح واقعي ملازمه‌اي با برابري ميان آنان ندارد؛ اما در سطح ادراكي هنگامي‌كه نابرابري وجود داشته باشد، نيازمند توجيه خواهد بود. در فقه اسلامي احكام فردي و اجتماعي متمايز ميان زنان و مردان، فراوان هستند. گفتمان رايج فقيهان در قبال اين احكام، عدم‌تغيير است. در اين نوشتار عملكرد گفتمان مذكور، در قبال عدالت جنسيتي واقعي و ظرفيت‌سازي براي ادراك عدالت جنسيتي با روش تحليلي بررسي‌شده است.اين گفتمان با تكيه‌بر برخي مباني نظري نظير «محدود شمردن عقل در مقام استنباط»، «تكيه‌بر حكمت مطلق شارع» و «تكيه‌بر اجماع و شهرت»، درصدد فهم و استنباط فتاواي تمايز است. برخي از طرفداران اين گفتمان نيز مي‌كوشند تا از منظر كلامي، حكمت‌هاي اين تمايزات را تبيين كنند. بر اساس يافته‌هاي مطالعه، مباني نظري مذكور توان توجيه تمامي اين تمايزات را ندارند و از سوي ديگر، ذكر حكمت‌هاي مذكور نيز تمام فتاواي تمايز را توجيه نمي‌نمايد، در نتيجه اين گفتمان در مواجهه واقعي و ادراكي با مسئله عدالت جنسيتي وضعيت مطلوبي ندارد و لازم است در استنباط‌هاي فقهي، از طريق «اجتهاد در اصول استنباط» و نيز «بازنگري در ادله فقهي» با نظر به اقتضائات اجتماعي عصر كنوني، در فتاواي تمايز باز پژوهي صورت پذيرد.