تأثير استحكامات دفاعي سبك ووبان بر سازمان فضايي شهر خوي در دوره قاجار

شهر مهم ترين عرصه زيست انسان و بزرگ ترين سلول تمدني است و مطالعه تأثير و تاثر اين عرصه جايگاه ويژه اي دارد. مقاله حاضر درصدد بررسي و تحليل تأثير استحكامات دفاعي سبك اروپايي موسوم به ووبان به عنوان مولفه اي مؤثر در شكل دهي و سازمان فضايي شهر خوي در دوره قاجار است. هدف اين پژوهش، تبيين و تحليل چرايي و چگونگي نفوذ دانش شهرسازي و معماري دفاعي اروپايي در شهر خوي در دوره قاجار و بررسي پلان و ساختار معماري اين قلعه- شهر و تأثير آن بر سازمان فضايي و كالبدي هسته اوليه شهر خوي است. پژوهش حاضر از لحاظ ماهيت و شيوه تحقيق، تاريخي- تحليلي و روش گردآوري داده ها، كتابخانه اي و متن كاوي اسناد و مدارك تاريخي است. سوال اصلي تحقيق اين است كه پلان و شكل هندسي استحكامات سبك اروپايي شهر خوي چه تأثيري بر سازمان فضايي و كالبدي هسته اوليه شهر داشته است؟ يافته هاي تحقيق حاكي از آن است كه در پي تحولات حاصل از مدرنيته و فناوري نظامي، نخبگان نظامي ايران به ضرورت انطباق سازي استحكامات دفاعي با نيازهاي روز يعني انطباق با سلاح-هاي آتشين از جمله توپ و توپخانه پي بردند. از اين رو، اقدام به ساخت استحكامات دفاعي سبك اروپايي مجهز به توپخانه و موسوم به «ووبان» كردند، كه يكي از مصاديق بارز آن در دوره قاجار، برج و باروي شهر خوي است. نفوذ دانش شهرسازي و معماري اروپايي به عنوان مولفه اي انساني در شهر خوي، در شكل دهي به سيما و هويت اين شهر و سازمان فضايي و كالبدي هسته اوليه آن تأثير به سزايي داشته است؛ به گونه اي كه باعث شكل گيري و سازمان بندي هويت كالبدي- فضايي شهر خوي شده است.