روند شكل ‌گيري دانشسراهاي مقدماتي بيرجند و نحوه مديريت آن‌ها

دوران حكومت قاجار و پهلوي فصل جديدي در عرصه تعليم‌ و تربيت است. دوراني كه متوليان فرهنگ و ادب، با توجه به نيازها و ضرورت‌ها، چارچوب رسمي تربيت‌معلم و تأليف محتوا را ترسيم كردند. در اين دوران، دو بار سيستم نظام آموزشي تغيير مي‌كند و به دنبال آن، محتواي آموزشي مراكز تربيت‌معلم نيز عوض مي‌شود و انواع مختلف دانشسرا در ايران شكل مي‌گيرد. دانشسراهاي مقدماتي قديم‌ترين و فراگيرترين نوع آن است كه نقش بسزايي در تحول فرهنگي و تربيت معلمان مدارس ابتدايي كشور داشته است. مطابق مصوبات مجلس شوراي ملي، يكي از نخستين مراكز دانشسراي مقدماتي كشور در شهرستان بيرجند تأسيس مي‌شود كه در دوره پهلوي به‌عنوان پايدارترين مدل تربيت‌معلم فعاليت داشته است. هدف اين پژوهش بررسي فعاليت دانشسراهاي مقدماتي پسرانه و دخترانه و تبيين فرايند عملكرد آن‌ها در استان خراسان جنوبي است كه به شيوه توصيفي- تحليلي با بهره‌گيري از منابع كتابخانه‌اي، اسنادي و مصاحبه به اين موضوع مي‌پردازد. نتايج حاصله، مبيّن آن است كه دانشسراهاي مقدماتي بيرجند به ‌منظور تأمين و تربيت ‌معلم دبستان‌هاي جديد بر پايه قوانين و مقررات مجلس شكل‌ گرفته و سابقه فعاليت مدرسه شوكتيه نقش بسزايي در تسهيل فعاليت آن داشته است. همچنين انتخاب مديران آن طبق شرايط مصرح در قانون معارف و با توجه به تجربه و صلاحيت‌هاي فردي صورت گرفته و از حمايت دائمي حاكميت سياسي محلي برخوردار بوده است.