عوامل مورفومتريك گسترش فرسايش خندقي و پهنه‌بندي اقليمي آن در استان كرمانشاه

فرسايش خندقي سهم زيادي در تخريب سرزمين دارد. بنابراين، شناسايي عوامل تشديدكننده و پيش‌بيني مناطق حساس به آن امري ضروري است. تحقيق حاضر، با هدف تعيين توزيع مكاني و اقليمي عرصه‌هاي خندقي در استان كرمانشاه و شناخت ويژگي‌هاي مورفولوژيك و عوامل اصلي گسترش آن‌ها انجام شده است. ابتدا، با استفاده از عكس‌هاي هوايي 1:20000 و 1:50000، مناطق عمدتاً خندقي استان مشخص و سپس، اين اطلاعات با استفاده از عمليات ميداني تصحيح شد. محدوده‌هاي اقليمي مناطق خندقي، با استفاده از نقشه‌هاي موجود و به‌روش دومارتن اصلاح‌ شده مشخص شد. در هر اقليم يك تا سه منطقه خندقي به‌عنوان هدف تعيين و در هر يك از آن‌ها يك خندق معرف و دو تكرار شناسايي و با عمليات ميداني و بازديد ميداني شناسنامه خندق‌ها تكميل شد. اين مشخصات شامل موقعيت، تيپ اراضي، ابعاد در سر بالاكند در فواصل 25، 50 و 75 درصد از بالاكند، طول، نيم‌رخ و پلان عمومي خندق بوده است. نتايج نشان داد كه حدود 17 درصد استان تحت تاثير فرسايش خندقي قرار دارد. خندق‌ ها در هشت اقليم استان و عمدتاً در تيپ اراضي تپه و دشت‌هاي دامنه‌اي و عمدتاً با مقطع ذوزنقه‌اي و پلان عمومي پنجه‌اي و نيم‌رخ پيشاني عمودي و در سازندهاي تبخيري گروه فارس پراكنش دارند. پهنه‌هاي خندقي سرفيروزآباد، سومار و جبارآباد بيشترين ميانگين عرض بالا، پايين و عمق خندق را در ميان ساير پهنه‌هاي خندقي دارند. در بين عوامل موثر در ايجاد و گسترش خندق، مي‌توان به شدت بارندگي، شيب، فرسايش‌پذيري خاك به‌عنوان عوامل طبيعي و تخريب پوشش گياهي بالادست حوضه، تغيير كاربري و بهره‌برداري نامناسب به‌عنوان عوامل انساني در گسترش فرسايش خندقي اشاره داشت.