شناسايي و اولويت‌بندي مناطق سيل‌گير با استفاده از تحليل سلسله مراتبي مبتني بر GIS، مطالعه موردي: حوزه آبخيز كارون

سيل، به‌عنوان يكي از مخرب‌ترين بلاياي طبيعي است كه باعث تلفات جاني، خسارت‌هاي زيرساختي و اقتصادي قابل توجه و نابساماني‌هاي اجتماعي، در سراسر جهان مي‌شود. با توجه به اين‌كه سيل پديده‌اي پويا و چند بعدي است، داده‌هاي سامانه اطلاعات جغرافيايي (GIS) و سنجش از دور (RS) تا حدود زيادي براي كشف وسعت مناطق سيل‌زده كاربرد دارد و در تهيه نقشه حساسيت‌پذيري و خطر سيل نقش ويژه‌اي دارند. نقشه حساسيت به سيل، براي توصيف مناطق در خطر سيل و برنامه‌ريزي براي ايجاد طرح‌هاي كنترل سيل، ضروري است.  مواد و روش‌ها در اين پژوهش، شناسايي مناطق سيل‌گير در حوضه كارون بر اساس فرايند تحليل سلسله مراتبي (AHP) در محيط سامانه اطلاعات جغرافيايي و صحت‌سنجي آن با شاخص آبي NDWI، استخراج شده از تصاوير ماهواره لندست 8، مد نظر بوده است. به اين منظور، ابتدا 15 پارامتر موثر در وقوع سيلاب از جمله مقدار و جهت شيب، طبقات ارتفاعي، انحناي زمين، بارندگي، فاصله از آبراهه، تراكم آبراهه، فاصله از گسل، تراكم گسل، فاصله از جاده، تراكم جاده، ليتولوژي، شماره منحني (CN)، كاربري اراضي، شاخص رطوبت توپوگرافي (TWI) و شاخص قدرت جريان (SPI)، انتخاب شدند. وزن‌دهي اين پارامترها، بر اساس روش فرايند AHP در محيط نرم‌افزار Expert Choice انجام شد. در نهايت، با استفاده از دستور تلفيق لايه‌ها، بر اساس وزن‌دهي روش AHP در GIS، نقشه نهايي پهنه‌بندي خطر سيلاب به‌دست آمد. براي صحت‌سنجي نقشه خطر سيلاب به‌دست آمده، از شاخص آبي NDWI بهره گرفته شد. نتايج و بحث نتايج مدل AHP نشان داد كه موثر‌ترين عوامل در بروز خطر سيلاب در حوضه كارون به‌ترتيب بارندگي، مقدار شيب و طبقات ارتفاعي هستند كه براي كاهش خسارات سيلاب و ارائه راهكارهاي مديريتي، اين عوامل بايستي مورد توجه قرار گيرند. همچنين، نتايج بيانگر آن است كه مناطق پايين‌دست حوضه داراي بيشترين خطر سيل‌گيري را دارند و بيش از نيمي از سطح حوضه (52.24 درصد)، داراي پتانسيل سيل‌خيزي متوسط است.   نتيجه‌گيري تهيه نقشه مناطق مستعد سيل، يكي از سازنده‌ترين روش‌هايي است كه امكان كاهش خسارت‌هاي خطر سيل را فراهم مي‌كند و به برنامه‌ريزان، ذي‌نفعان و تصميم‌گيران كمك مي‌كند تا نظارت مناسبي بر مناطق سيل‌خيز داشته باشند و توسعه اقتصادي-اجتماعي مناسب و پايدار را تضمين كنند.