شناسايي و اولويت‌ بندي عوامل روان ‌شناختي اثرگذار بر فرايندهاي منابع انساني سطح مقدماتي مدل 34000 منابع انساني: يك مطالعه آميخته

هدف: هدف از اجراي اين پژوهش شناسايي و اولويت ‌بندي عوامل روان ‌شناختي اثرگذار بر فرايندهاي منابع انساني سطح مقدماتي مدل ۳۴۰۰۰ منابع انساني (شامل طراحي ساختار سازماني كلان و تفصيلي، تجزيه‌وتحليل شغل و ارزشيابي شغلي و برنامه‌ريزي منابع انساني، جذب و ارزشيابي شاغل) بود. روش: طرح پژوهش، آميخته از نوع اكتشافي بود كه در مرحله اول از روش مرور سيستماتيك (داده‌هاي كيفي) و در مرحله دوم از روش دلفي و ديمتل فازي (داده‌هاي كمّي) براي جمع‌آوري داده‌ها استفاده شد. جامعه آماري شامل تمامي مديران مياني و ارشد يك شركت صنعتي در استان خراسان رضوي در سال ۱۴۰۱ بود كه تعداد ۱۴ نفر از آنان به روش نمونه‌گيري غيراحتمالي هدفمند انتخاب شدند. ابزار پژوهش، ۳ پرسش‏نامه بود. يكي پرسش‏نامه دلفي ۱۸ سؤالي بود كه براي شناسايي عوامل روان‌شناختي اثرگذار بر فرايندهاي سطح مقدماتي با ۷ سؤال درباره طراحي ساختار سازماني كلان و تفصيلي؛ ۵ سؤال در خصوص تجزيه‌وتحليل شغل و ارزشيابي شغلي و ۶ سؤال در زمينه برنامه‌ريزي منابع انساني، جذب و ارزشيابي شاغل تهيه شد. پرسش‏نامه بعدي، ديمتل فازي ۱۶ سؤالي بود كه براي اولويت‌بندي عوامل روان‌شناختي شناسايي‌شده طراحي شد. پرسش‏نامه مرحله سوم دلفي با ۷ سؤال در خصوص طراحي ساختار سازماني كلان و تفصيلي؛ ۴ سؤال در زمينه تجزيه‌وتحليل شغل و ارزشيابي شغلي و ۵ سؤال درباره برنامه‌ريزي منابع انساني، جذب و ارزشيابي شاغل بود كه پژوهشگر بر اساس نتايج به‌دست‌آمده از مرور سيستماتيك طراحي كرد. براي تجزيه‌وتحليل داده‌هاي حاصل از پرسش‏نامه دلفي، از شاخص مركزي ميانگين و درصد اجماع استفاده شد. همچنين، به‌منظور تعيين اثرگذارترين و اثرپذيرترين عوامل روان‌شناختي شناسايي‌شده، از روش ديمتل فازي استفاده شد. در اين بخش، تحليل داده‌ها در نسخه 2019 نرم‌افزار اكسل انجام شد. يافته‌ها: با توجه به نتايج حاصل از مرور سيستماتيك ۴۰ مقاله‌اي كه طي سال‌هاي ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ چاپ شده‌اند و نيز، بر اساس نتايج مرحله سوم پرسش‏نامه دلفي و پرسش‏نامه ديمتل فازي، مهم‌ترين عوامل روان‌شناختي اثرگذار بر فرايند طراحي ساختار سازماني كلان و تفصيلي به‌ترتيب اهميت، عبارت بودند از: اعتماد به مديريت ارشد، جوّ اعتماد بين‌فردي، عدالت سازماني ادراك‌شده، حمايت سازماني ادراك‌شده، رهبري تحولي، استقلال شغلي و حمايت مديريت ارشد. همچنين، نتايج نشان داد كه فرصت رشد و توسعه فردي، جوّ يادگيري، جوّ اعتماد بين‌فردي و رهبري تحولي، به‌ترتيب اثرگذارترين عوامل روان‌شناختي بر بهبود فرايند تجزيه‌وتحليل شغل و ارزشيابي شغلي هستند. در نهايت، يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن بود كه عوامل روان‌شناختي اثرگذار بر فرايند برنامه‌ريزي منابع انساني، جذب و ارزشيابي شاغل، عبارت‌اند از: تناسب فرد ـ شغل، هويت شغلي، عدالت سازماني ادراك‌شده، شهرت سازمان و معناداري شغل. نتيجه‌گيري: در مجموع، نتايج اين پژوهش نشان داد كه علاوه‌بر لزوم وجود ساختارهاي فيزيكي و سازماني براي پياده‌سازي فرايندهاي منابع انساني، نياز است كه جوّ روان‌شناختي سازمان نيز آمادگي لازم را به‌منظور اجراي اثربخش هر يك از اين فرايندها داشته باشد. بر اين اساس، پيشنهاد مي‌شود سازمان‌هايي كه به‌دنبال اجراي مدل ۳۴۰۰۰ منابع انساني در سازمان متبوع خود هستند، عوامل روان‌شناختي شناسايي‌شده در اين پژوهش را مدنظر قرار دهند تا از اين طريق از اثربخشي اجراي اين مدل اطمينان حاصل كنند.