بررسي استعارۀ مفهومي «معشوق نور است» در غزل عاشقانۀ فارسي و نقش‌ مايه‌هاي ايراني(با تكيه بر غزليات سعدي و حسين منزوي)

ماهيت استعاره جمعي و اشتراكي است و بر اين اساس كه تاريخ و مسائل تاريخي در گزينش قلمرو‌هاي منبع/ مبدأ استعاره‌ها و كاركرد شناختي آن‌ها نقش دارند، مسئله‌اي كه پژوهش حاضر بدان مي‌پردازد، دلايل پديد آمدن استعارۀ مفهومي «معشوق نور است» در غزل عاشقانۀ فارسي است. جهت پرداختن به مسئلۀ مذكور به روش توصيفي- تحليلي به بررسي غزليات سعدي شيرازي و حسين منزوي پرداخته و سپس به روش تطبيقي نقش‌مايه‌هاي خورشيد نيز مطالعه و بررسي شد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه در شعر سعدي يكي از عوامل پديد آمدن اين كلان‌استعاره، پوشيده‌رويي معشوق و لزوم وضوح بخشيدن به چگونگي زيبايي معشوق و چگونگي حضور او بوده است اما در شعر منزوي ازآن‌جايي كه معشوق روي‌پوشيده نيست تا خورشيد جايگزيني براي توصيف روي او باشد، كاركردهاي شناختي اين كلان‌استعاره تغيير قابل ملاحظه‌اي يافته است؛ خورشيد به‌عنوان قلمرو مبدأ، ديگر آن خورشيد قدرتمند شعر سعدي با نور خيره‌كننده و درخشانش نيست، خورشيد به‌عنوان استعاره‌اي هستي شناختي در شعر منزوي گاه كاركردهاي شناختي مشابه استعاره‌هاي شيئي مانند فانوس و شمع را دارد. بعلاوه اين كه حوزه مقصد خورشيد از معشوق به عاشق ميرسد تناظر بين حوزه مبدأ و مقصد، نگاشت‌هايي از قبيل گرماي خورشيد/ گرماي حضور معشوق، روشنايي خورشيد يا ماه/ درخشندگي و سپيدي روي معشوق، قدرت رويش و زايش نور خورشيد/ قدرت باروري معشوق را قابل درك مي‌نمايد. نقش‌مايه‌هاي خورشيد در دوران معاصر و تصوير خورشيد خانم بر روي سفالينه‌ها امتداد حضور استعارۀ «خورشيد ايزدبانو است» را نشان مي‌دهد كه با استعارۀ مفهومي «معشوق خورشيد است» در غزل عاشقانۀ فارسي تناسب دارد.