تحليلي فضايي بر سياست گسترش خام‌شهرها در ايران (مورد مطالعه: استان سمنان)

يكي از مهم‌ترين مسائل طي سه دهۀ اخير در نظام سكونتگاهي كشور، سياست ارتقاي روستا به شهر است كه سبب شكل‌گيري طبقۀ خام‌شهر در انتهاي هرم سلسله‌مراتب شهري كشور است. هدف اين پژوهش، بررسي وضعيت و جايگاه اين‌گونه شهرهاي ايجادشده در شبكۀ شهري استان سمنان است كه چه عواملي موجب گسترش آن‌ها شده و بهترين الگو براي تبديل روستا به شهر چيست.تحقيق حاضر از نظر هدف كاربردي و روش آن توصيفي-تحليلي است. ابتدا با استفاده از داده‌هاي آماري و كتابخانه‌اي، وضعيت و جايگاه خام‌شهرها در استان سمنان و عوامل گسترش آن‌ها بررسي شد. سپس براي ارائۀ الگوي بهينۀ معيارهاي تبديل روستا به شهر از روش دلفي فازي استفاده شد و 15 نفر از خبرگان اين حوزه به روش نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شدند.با توجه به يافته‌ها، خام‌شهرها از نظر تعداد بيشترين و از نظر جمعيتي با سهم 3-4 درصدي، كمترين ميزان را در طبقات شهري استان سمنان به خود اختصاص داده‌اند. همچنين مداخلۀ سياسي مبني بر تبديل مراكز بخش به شهر بيشترين تأثير را در گسترش خام‌شهرهاي استان داشته است و بهترين الگو براي تبديل روستا به شهر، توجه به نقش‌آفريني منطقه‌اي سكونتگاه و داشتن پتانسيل لازم براي شهرشدن است.نتيجۀ نهايي اين تحقيق مؤيد آن است كه مداخلات سياسي سبب شكل‌گيري طبقۀ جديد در شبكۀ شهري استان به نام خام‌شهر شده است كه نقش‌آفريني لازم را براي توسعه نداشته‌اند و براي تبديل روستا به شهر بايد به پتانسيل‌هاي منطقه‌اي سكونتگاه توجه كرد.