بنيادهاي اخلاقي و اجتماعي حقوق بشر در شاهنامۀ فردوسي با رويكرد به مؤلفه هاي عدالت اجتماعي و كرامت انساني

زمينه: مفهوم حقوق بشر در همۀ فرهنگ ها مورد احترام بوده و قوانين متعددي در اين باره وضع شده است و لزوماً منحصر به دوران معاصر نيست. به اين اعتبار كه ادبيات، جلوه گاه فرهنگ منعكس در متن جامعه است، بازتاب مصداق هاي حقوق بشر در آن ديده مي شود. در گسترۀ ادبيات فارسي، فردوسي در شاهنامه، ضمن پرداختن به مسائل گوناگون ادبي، از موضوعات حقوق بشري و اخلاق محور هم سخن گفته است. او در ابيات مختلف، بارها به كاستي هاي حقوق انسان ها و ناهنجاري هاي اخلاقي اعتراض كرده و مخاطبان خود را به صورت مستقيم و غيرمستقيم به رعايت آن فراخوانده‌ است. فردوسي براي تحقق اين هدف، نوآوري هايي انجام داده كه پرورش شخصيت هاي كمال يافته جهت تبيين حقوق انساني از آن جمله است. در اين پژوهش با استناد به منابع كتابخانه اي و روش توصيفي- تحليلي، ديدگاه فردوسي در شاهنامه در ارتباط با بنيادهاي اخلاقي حقوق بشر به ويژه عدالت اجتماعي و كرامت انساني كاويده شده است. همچنين، براي ارائۀ خوانشي جديد از آراء انسان مدارانۀ فردوسي، اشاره اي به مفاد اعلاميۀ حقوق بشر سازمان ملل متحد شده است. نتيجه گيري: از ديد فردوسي، برپايي عدالت و برابري اجتماعي يكي از مهم ترين وظايف صاحبان قدرت در جامعه است. همچنين، آنها بايد حقوق انساني را محترم بشمارند و از اين طريق زمينه‌هاي تحقق و فراگيري حقوق شهروندي ديگر را رقم بزنند. مقايسۀ رويكردهاي فردوسي در ارتباط با عدالت اجتماعي و كرامت انساني با اعلاميۀ حقوق بشر سازمان ملل متحد نشان مي دهد كه آراء فردوسي با جزئي نگري بيشتري مطرح شده و برخلاف اعلاميۀ حقوق بشر كه به صورت كلي و گذرا مطرح گرديده، فراگيري بيشتري دارد.