تأثير قابليت هاي محيطي در مطلوبيت رؤيت پذيري در سراهاي بازار ايراني بر اساس «تئوري گشتالت» و «آناليز آيزوويست» (مورد پژوهي: سراهاي بازار اصفهان)

توجه به انتظام حواس در محيط با خلق فضاهاي مناسب در جهت رفع نياز انسان مي‌تواند زمينه‌ ساز تفكر و تعمق گردد. انسان به كمك حس بينايي فضا را تجربه كرده و در ذهن خود تصويري به شكل نقشه شناختي پيوسته و سامان‌يافته ايجاد مي‌كند. ازآنجايي‌كه چگونگي درك محيط و انطباق ويژگي‌هاي عيني محيط و دريافت‌هاي متفاوت ذهني از چالش‌هاي مطرح در حوزه روان‌شناسي محيط است، بنابراين پژوهش حاضر با هدف نشان دادن مطلوبيت رؤيت پذيري و ميدان ديد، ميزان جذابيت بصري در سراهاي بازار اصفهان را مورد تجزيه‌وتحليل قرار مي‌دهد و به ارزيابي محيط ادراكي با استفاده از تئوري روانشناسي گشتالت و قابليت‌هاي محيطي در سنجش خطوط ديد ناظر مي‌پردازد. سؤال اصلي پژوهش در اين است كه چه رابطه‌اي ميان محور ديد انسان و ادراك گشتالتي در ورودي و حياط سراهاي بازار تاريخي اصفهان وجود دارد؟ پاسخ به اين سؤال در قالب فرضيه‌اي مطرح مي‌شود؛ كه به نظر مي‌رسد ديد ناظر با مباحث گشتالتي در ورودي و حياط سراها رابطه مستقيم دارد. نتايج حاصل از اين پژوهش با معيارهاي توليدشده توسط نسخه فعلي depthmapX و همچنين ملاحظات نظري تشريح مي‌گردد و شاخصه‌هاي اصول گشتالت به‌عنوان يكي از معيارهاي قابليت محيطي بر ادراك بصري انسان در سراهاي بازار اصفهان موردبررسي قرار مي‌گيرد. ديد از حياط و ديد از ورودي با استفاده از شاخصه‌هاي آيزوويستي ازجمله مساحت، فشردگي، جمع شدگي، بسته‌شدگي و محيطي تحليل مي‌شود. جهت تهيه گزارش به‌صورت ميداني از 12 دانشجوي معماري ناآشنا با محيط و 12 كسبه آشنا با محيط خواسته شد با حضور در فضا به تبيين مؤلفه­هاي تأثيرگذار در جهت درك كيفيت محيطي بپردازند و اين سنجش بر روي 12 سرا (كوچك، متوسط، بزرگ) صورت مي‌پذيرد. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد كه در حياط ميان ديد آيزوويستي، مساحت و درك شاخصه‌هاي گشتالتي رابطه مستقيم برقرار است، بدين منظور كه هر چه مساحت حياط بيشتر باشد ديد گسترده‌تري به انسان براي درك فضا مي‌دهد. در ورودي، گستره ديد با اصول گشتالتي در همه موارد رابطه مستقيم ندارد چراكه دالان‌هاي طولاني ميدان ديد كمتري فراهم كرده و مكاني براي تأمل، مكث و ديد متفاوت گشتالتي مهيا مي‌سازد.