رويكرد سوسياليست‌هاي خداباور و چپ‌هاي مسلمان ايراني به مقوله تكامل

رويكرد مثبتِ احزاب چپ‌گرا به نظريۀ تكامل داروين از ابتداي عصر پهلوي با فعاليت‌هاي متفكران ماركسيست به شكل تأثيرگذاري آغاز گرديد. پس از گذشت سه دهه از آغاز فعاليت‌هاي علمي چپ‌ها در ايران، نقاط ضعف ماترياليست ديالكتيك ماركسيستي در تبيين و توجيه نظريه‌هاي جديد علمي (كوانتوم، نسبيت، عدم قطعيت) هويدا شد، از طرفي عدم تحقق اشعار عدالت محور در كشورهاي كمونيستي غيرقابل‌انكار بود. از سوي ديگر در دهه چهارم قرن ۱۴ هجري شمسي بود كه مواجهه متفاوتي از محققين مسلمان با نظريه تكامل داروين، خيز جديدي برداشته و اتفاقاً مورد استقبال اكثريت جامعه‌ مسلمان ايراني قرار گرفت. مجموع اين مسائل باعث شد، تعدادي از متفكران چپ‌گراي ايراني كه هنوز راه سعادت را در جامعه سوسياليستي مي‌يافتند، سعي بر آشتي دادن و سازگار نمودن افكار سوسياليستي با اصول خداپرستي و مباني اسلام نمايند. البته اين گروه‌ها بيشتر رويكرد عمل‌گرايانه‌ي حزبي داشتند و ازلحاظ نظري آن‌چنان نظريه زيست‌شناسي تكامل داروين را با نظريه تكامل اجتماعي ماركس درهم‌آميخته بودند كه گاهي تفكيك و تشخيص اين دو نظريه را در نوشته‌هايشان كار آساني نيست. در اين نوشتار قصد داريم نشان دهيم كه اين گروه چه نوع نگرش فلسفي يا مذهبي را جايگزين اصول ماترياليست ديالكتيك ماركسيستي نموده‌اند؟