بحران علم‌سنجي در علوم انساني از منظر علم‌شناسي غيرپوزيتويستي

ارزيابي پژوهش‌هاي حوزۀ علوم انساني يكي از مباحث مناقشه‌آميز است. تأمل در اين مناقشه نشان مي‌دهد كه مباحث مطرح شده، بيشتر جدلي و خطابي است و چارچوب‌هاي نظري و معرفتي آن نامشخص و آشفته است. تلاش ما در اين مقاله آن است كه اين مناقشه جدلي را به سطح يك مسئلۀ معرفتي در حوزۀ فلسفه علم ارتقاء دهيم تا از رهگذر آن بتوانيم آن را درست صورت‌بندي و فهم كنيم. در بخش اول نشان مي‌دهيم با قطع ارتباط با خاستگاه‌هاي فلسفه علمي و غلبۀ نگاه پوزيتيويستي، بحران علم سنجي رخ داد. سپس نشان داده خواهد شد كه فهم اين بحران درگرو بازگشت به فلسفه علم با رويكرد غيرپوزيتويستي است. نقد علم‌سنجي رايج و برجسته كردن بحران آن بدان معنا نيست كه ارزيابي پژوهش‌هاي علوم انساني، ناممكن و دست نايافتني است، بلكه بايد پژوهش‌ورزي در جوامع علوم انساني در كانون توجه قرار گيرد تا پژوهش‌ورزي و ارزش‌هاي جامعه علمي برجسته شود. بنابراين ارزيابي روا و دقيق پژوهش‌هاي علوم انساني نمي‌تواند صرفاً با كمي‌سازي صرف محصولات پژوهشي محقق شود بلكه اين مهم درگرو تعامل مطالعات فلسفه علم، انسان‌شناسي علم و جامعه‌شناسي علم و تاريخ علم با علم‌سنجي است.