بررسي تطبيقي مفهوم زمان در رمان بوف كور و اقتباس سينمايي آن براساس ديدگاه هانري برگسون و ژيل دلوز

يكي از عناصر مشترك ميان ادبيات و سينما، مبحث زمان است. در مورد زمان دو ويژگي شاخص وجود دارد؛ يك، زمانِ كمّي كه عيني است و دوم، زمانِ كيفي كه وجودي ذهني دارد. هانري برگسون بنيان آراي فلسفي خود را درباره مفهوم زمان بر آگاهي ذهني قرار داد. پس از آن، ژيل دلوز ديدگاه برگسون در باب زمان را به سينما بسط داد. پژوهش حاضر بر آن است با مطالعه‌اي توصيفي‌- تطبيقي به بررسي مفهوم زمان كيفي براساس آراي هانري برگسون و ژيل دلوز در رمان بوف كور اثر صادق هدايت و فيلم اقتباسي آن، به كارگرداني رائول روييز بپردازد. مطابق اين پژوهش، با وجود تفاوت در دو رسانه‌ مكتوب و تصويريِ ادبيات و سينما، مفهوم زمان كيفي به‌عنوان عنصري مشترك در هر دو اثر مشاهده مي‌شود. نويسنده و فيلمساز براي دستيابي به اين مهم، از انواع تكنيك‌هاي زمان دروني از جمله: ديرند، شهود، مرور خاطرات، تداخل‌هاي زماني و مؤلفه‌هاي كريستال زمان بهره برده‌اند. هرچند فيلمِ روييز اقتباسي آزاد است و داستان‌هاي اصلي و فرعي آن با رمان متفاوت است، اما درخصوص مفهوم زمان و ويژگي‌هاي زمان ذهني، با اثر هدايت تطابق دارد. از دستاوردهاي پژوهش حاضر، علاوه‌بر آشكار كردن تفاوت‌ها و شباهات‌هاي رمان و فيلم بوف كور از منظر زمان كيفي، مي‌توان به دستيابي بر عناصر مشتركِ قابل‌انطباق در ادبيات و سينما براساس مفهوم زمان اشاره كرد.