تحليلي بر تحولات ساختارفضايي خانه‌هاي معاصر حياط‌دار ايلام (دهه پنجاه تا نود شمسي)

در خانه‌هاي ايراني متناسب با شرايط اقليمي در اكثر نقاط، حياط به عنوان فضاي باز اصلي وجود داشته است. جايگذاري آن به صورت‌هاي مختلف؛ مركزي، در قسمت پيشين، طرفين آن و گاهي به صورت دو حياط بوده است. ساير فضاهاي بسته و نيمه باز نيز با جايگشت‌هاي مختلفي در اطراف حياط سازمان‌دهي شده‌اند. در اين پژوهش در مورد ساختار‌فضايي خانه‌هاي معاصر حياط‌دار ايلام، با توجه به محل قرار گيري حياط نسبت به ساختمان در طي ساليان از دهه پنجاه تا دهه نود شمسي، قياسي به صورت تحليلي صورت پذيرد. چنين تحليلي در اين شهر انجام نگرفته است. تحولات بعد از جنگ تحميلي و در پي آن خسارات وارد شده به ايلام به عنوان يكي از مهم‌ترين شهرهاي مرزي ايران، بازسازي و شكل‌گيري گونه‌هاي جديدي از سازمان‌دهي فضايي خانه را در پي داشته‌است. استفاده از روش تحقيق تركيبي شامل روش‌هاي تفسيري و تطبيقي با استفاده از مشاهده و برداشت ميداني، مطالعات كتابخانه‌اي و شبيه‌سازي به وسيله نرم‌افزار تخصصي نحو فضا (Ucl Depth Map) استراتژي اين پژوهش مي‌باشد. انتخاب نمونه‌هاي موردي نيز بر اساس سال ساخت خانه (گونه‌هاي A,B,C,D,E ) و همچنين محل قرارگيري حياط نسبت به ساختمان (A1,A2 و ...) صورت پذيرفته است. تحليل ساختار بصورت كيفي بوده و سپس توسط نرم‌افزار دپث مپ، در راستاي اعتبار بخشي بيشتر به نتايج سنجش شده است. نتايج پژوهش سه دسته‌بندي كلي در ساختار فضايي خانه‌هاي حياط دار شهر ايلام از دهه پنجاه تا دهه نود را آشكار مي‌كند. به نظر مي‌رسد تغييرات ساختاري با شرايط اقتصادي و اجتماعي جامعه همگام بوده است. دسته اول: دهه‌ي پنجاه و شصت هجري (قبل از انقلاب)، طراحي خانه‌هاي حياط‌دار با وسعت نسبي فضاي باز و حياط، برقراري ارتباطي مؤثر نيز بين خانه و حياط را شاهد هستيم. دسته دوم: خانه‌هاي دهه هفتاد و هشتاد، مقارن با گراني زمين و ساخت و سازهاي بعد از جنگ تحميلي. كاهش مساحت زمين، ساخت و ساز سريع، استفاده از پلان‌هاي آماده طراحي شده در مناطق ديگر و در نتيجه تغييرات عمده‌ي ساختاري از نتايج آن بوده است. دسته سوم: خانه‌هاي دهه‌ي نود تاكنون، شاهد ساختار فضايي پيچيده‌تر، فضاي خصوصي بيشتر نسبت به ادوار قبلي، عملكردهاي نوظهور در كنار ساير فضاهاي خانه و تلاش برخي معماران در راستاي برقراري دوباره ارتباط مؤثر خانه و حياط.