بررسي اثر پارامترهاي هواشناسي بر رخدادهاي بارشي شديد در اقليم‌هاي مختلف ايران با استفاده از رگرسيون چندك

زمينه و هدف: تغييرات اقليمي ناشي از پيشرفت و صنعتي شدن جوامع بشري موجب تغيير در شدت و فراواني بارش هاي شديد و سيل آسا شده است كه خسارت هاي غيرقابل جبراني را به همراه داشته است. به منظور كاهش اين خسارت ها لازم است تغييرات مقادير حدي بارش و عوامل موثر بر آن در هر منطقه شناسايي شود. روش هاي رگرسيون چندك قادر هستند روندها را نه تنها در ميانه، بلكه در دامنه هاي مختلف سري داده ها بررسي كنند. بنابراين هدف از اين پژوهش، بررسي روند فصلي مقادير مختلف از بارش و نيز بررسي رابطه ي پارامترهاي اقليمي كمينه دما، بيشينه دما، كمينه رطوبت نسبي، بيشينه رطوبت نسبي و بيشينه سرعت باد بر روي مقادير مختلف بارش در اقليم هاي مختلف ايران مي باشد.روش پژوهش: در گام اول، سري زماني روزانه داده هاي اقليمي شامل بارش، كمينه و بيشينه دما، كمينه و بيشينه رطوبت نسبي و بيشينه سرعت باد براي يك دوره ي 45 ساله در فصل هاي مختلف براي 5 ايستگاه سينوپتيك بابلسر، شيراز، بندرعباس، خرم آباد و تربت حيدريه تشكيل شد. در انتخاب ايستگاه هاي مطالعاتي سعي شد از ايستگاه هاي با اقليم هاي متفاوت و با طول دوره ي آماري مناسب انتخاب گردد. سپس به بررسي روند تغييرات فصلي مقادير مختلف بارش در چندك هاي مختلف (چندك هاي 0.01، 0.05، 0.1، 0.25، 0.5، 0.75، 0.9، 0.95 و 0.99) با استفاده از روش رگرسيون چندك در تمامي ايستگاه هاي مطالعاتي پرداخته شد. در گام بعدي، رابطه ي پارامترهاي اقليمي بر روي مقادير مختلف بارش (مقادير بارش كم تا بسيار بالا) در فصل هاي مختلف براي هر يك از ايستگاه ها، با استفاده از روش رگرسيون چندكي بررسي شد. سپس نتايج مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.يافته ها: نتايج بررسي روند تغييرات بارش روزانه نشان داد كه مقادير بالاي بارش در فصل بهار، در ايستگاه هاي بندر عباس، شيراز و تربت حيدريه به صورت معني دار كاهش يافته اما مقادير بسيار بالاي بارش (چندك هاي 0.95 و 0.99) در ايستگاه هاي بابلسر و خرم آباد افزايش يافته است. همچنين، مقادير بارش هاي بسيار بالاي روزانه در تابستان، در ايستگاه بندرعباس كاهش اما در ايستگاه هاي تربت حيدريه و خرم آباد به طور قابل توجهي افزايش يافته است. در حالي كه در فصل زمستان، مقادير مختلف بارش در تمامي فصل ها داراي روند كاهشي بوده و تنها يك شيب مثبت معني دار در مقادير بارش هاي بسيار بالا (چندك 0.99) در ايستگاه بابلسر وجود داشت. در بررسي پارامترهاي موثر بر بارش هاي حدي نتايج نشان داد كه مقدار تاثير بر روي وقوع بارش هاي شديد به نسبت بيشتر از بارش هاي كم تا ميانه بوده است. پارامترهاي كمينه دما، كمينه رطوبت، بيشينه رطوبت و بيشينه سرعت باد تاثير مثبت و پارامتر بيشينه دما تاثير منفي را بر روي بارش هاي شديد در فصل ها و ايستگاه هاي مختلف داشته است. بيشترين ضرايب تاثير مثبت در فصل بهار براي سرعت باد در بابلسر (1.8)، در فصل تابستان براي سرعت باد در بابلسر (3.8)، كمينه و بيشينه دما در بندرعباس (4.03- و 1.53)، براي فصل پاييز براي بيشينه رطوبت و سرعت باد در بابلسر (2.57 و 2.99) و سرعت باد در خرم آباد (1.54) و براي فصل زمستان، براي سرعت باد در بابلسر و بندرعباس (1.94 و 2.6)، و كمينه دما در تربت حيدريه (0.96) بوده است. همچنين، بيشترين ضرايب تاثير منفي بيشينه دما در فصل هاي پاييز و زمستان (0.88- و 0.72-) در بابلسر و نيز فصل پاييز (0.63-) در شيراز بوده است.نتايج: تغييرات معني دار افزايشي و كاهشي بارش بيشتر مربوط به مقادير بارش هاي شديد بوده كه در فصل ها و اقليم هاي مختلف متفاوت مي باشد. همچنين بارش هاي ايستگاه هاي نزديك سواحل شمالي و جنوبي به مقدار بيشتري تحت تاثير پارامترهاي اقليمي بوده اند. به طور كلي مي توان بيان كرد كه بارش هاي سيلابي تحت تاثير پارامترهاي اقليمي سرعت باد، رطوبت و دما به ترتيب اهميت بوده و اين تاثير بسته به موقعيت هاي مكاني و زماني و تحث تاثير عوامل مختلف، متفاوت است. بنابراين، اعمال برنامه ريزي دقيق براي استفاده ي درست از بارش دريافتي و مديريت بهينه در منطقه مورد نظر با استفاده از نتايج چنين مطالعاتي ضرورت دارد.