پهنه‌بندي سيلاب 25 ساله جهت بهره برداري در تعيين حدود بستر و حريم رودخانه (مطالعه موردي رودخانه تيل)

زمينه و هدف: از جمله اقدامات مديريتي كه ميتواند نقش مهمي در كاهش خسارتهاي سيلاب داشته باشد تهيه نقشه پهنه بندي سيل ميباشد. تهيه، تدوين و وجود يك طرح جامع و كامل در زمينه كنترل سيلابها و تعيين حريم و بستر رودخانه ها امري واجب و ضروري ميباشد كه باعث مديريت سيلاب و ارزيابي خسارت ميشود. در اين پژوهش با استفاده از مدل هيدروليكي HEC-RAS و نرم افزار Arc-GIS به همراه افزونه ارتباط دهنده HEC-GeoRAS، براي تعيين حدود بستر و حريم، تهيه نقشه پهنه بندي سيلاب و بدست آوردن حريم كمي رودخانه با استفاده از استاندارد DLSRS براي رودخانه تيل چاي و 2 شاخه از مسيل هاي فرعي ورودي به اين رودخانه استفاده شده است.روش پژوهش: ابتدا با استفاده از نقشه توپوگرافي محدوده رودخانه تيل از نرم افزار Arc-GIS و با استفاده از الحاقيه HEC-GeoRAS فايل ورودي نرم افزار HEC-RAS تهيه گرديد و پس از وارد كردن داده هاي هندسي و داده هاي جريان پردازش و محاسبات مربوطه در محيط اين نرم افزار جهت پهنه بندي سيلاب صورت پذيرفت.براي تعيين حدود بستر و حريم اين آبراهه ها از سيلاب با دوره بازگشت 25 سال استفاده گرديد. در نهايت با استفاده مجدد از الحاقيه HEC-GeoRAS و Arc-GIS نقشه هاي پهنه بندي سيلاب استخراج گرديد. مضافا، با استفاده از استاندارد DSLRS، حريم كمي رودخانه تيل و مسيل هاي فرعي 1 و 2 در محدوده مورد مطالعه، با توجه به بازديدهاي ميداني صورت پذيرفته و با اعمال ديد مهندسي مناسب تعيين گرديد و اعداد مربوط به هر شاخص و نهايتاٌ مقدار حريم كمي محاسبه گرديد.يافته ها: طبق نقشه هاي بدست آمده و تصاوير ماهواره اي و با توجه به بررسي ها و بازديد هاي انجام شده، عرض بستر هيدروليكي محاسبه شده به دليل عدم قطعيت هاي فراوان با عرض بستر تعريف شده در قانون متفاوت است. در نتيجه لازم است در اين مرحله از مطالعات، بررسي هاي كارشناسي تفضيلي از طريق بازديد هاي قدم به قدم هر دو ساحل رودخانه ها و مسيل ها در طول محدوده مطالعاتي صورت پذيرد و در نهايت عرض بستر قانوني تشخيص و در نقشه ها علامت گذاري شود.نتايج: نتايج نشان مي دهد كه تلفيق مدل HEC_RAS و سيستم جغرافيايي GIS ابزاري كار آمد و مفيد در تعيين سيلاب در رودخانه مي باشد. طبق بررسي ها، مقايسه نقشه ها و كاربري هاي موجود اطراف رودخانه تيل و 2 مسيل فرعي نهايتاً مشخص گرديد كه در صورت وقوع سيلاب با دوره بازگشت 25 ساله، آسيب چنداني به نواحي اطراف رودخانه وارد نمي كند. طبق روش ارائه شده در استاندارد DSLRS، حريم كمي رودخانه تيل و مسيل هاي فرعي 1 و 2 در محدوده مورد مطالعه، با توجه به بازديدهاي ميداني صورت پذيرفت و نهايتاٌ مقدار حريم كمي محاسبه گرديد كه در اين محاسبات، مقدار حريم كمي رودخانه تيل در محدوده طرح مطالعاتي مقدار 8 متر و همچنين حريم كمي مسيل 1 و 2 به ترتيب 4 و 5 متر محاسبه شد.