تحليل روند بارش در حوضه آبريز زهره-جراحي در محدوده استان كهگيلويه و بويراحمد

زمينه و هدف: مديريت منابع آب از دير باز در ايران مورد توجه ساكنين اين منطقه بوده است. آگاهي حدود زماني و ميزان بارش نزولات جوي كمك مي كند تا برنامه ريزي بهتري براي مديريت منابع آب انجام گردد و اين امر با توجه به داده هاي آماري موجود قابل بررسي مي باشد. نياز به دانش در خصوص روند بارش در محدوده هاي مطالعاتي، مديريت و برنامه ريزي منابع آب را تسهيل و قانونمند نموده و كمك مي نمايد تا تامين آب با ضريب اطمينان بيشتري حاصل گردد. هدف از اين پژوهش برآورد و تحليل روند بارش در استان كهگيلويه و بويراحمد در محدوده حوضه آبريز زهره-جراحي مي باشد.روش پژوهش: اين پژوهش بر روي حوضه آبريز زهره جراحي در محدوده استان كهگيلويه و بويراحمد و بر اساس داده هاي سال هاي 1345 تا 1397 انجام شده است. در اين راستا ابتدا ايستگاه هاي هواشناسي مرتبط با محدوده موردمطالعه جانمايي شد و آمار آن ها از داده هاي دريافتي استخراج گرديد. همگني داده هاي ايستگاه ها بر اساس روش كلموگروف اسميرنوف محاسبه و فاقد داده همگن يا با داده هاي محدود حذف شده و 30 ايستگاه جهت بازسازي داده ها انتخاب گرديد. باز سازي داده هاي مفقود با دو روش معكوس فاصله وزني با توان دو و كريجينگ خطي معمولي انجام شد و پس از ارزيابي روش ها توسط سه معيار خطاي جذر ميانگين مربعات، ميانگين خطاي مطلق و ضريب تعيين، روش مطلوب جهت بازسازي داده هاي مفقود در اين محدوده انتخاب گرديد . پس از بازسازي داده ها يك رستر چند بعدي، حاوي اطلاعات بارشي مربوط به سال هاي دوره آماري ايجاد و سري زماني داده هاي مربوطه به صورت آرايه اي و در واحد سطح ساخته شد. در اين پژوهش باتوجه به وسعت محدوده موردمطالعه 8915 نقطه از محدوده تحليل سري زماني شده و روند تغييرات بر اساس روش من-كندال و شيب سن در مقياس سالانه و ماهانه در اين نقاط بررسي و نقشه هاي رستري آن توليد گرديد.يافته ها: بر اساس روش هاي ارزيابي مدل ها، از ميان روش هاي انجام شده براي بازسازي داده هاي مفقود، روش معكوس فاصله وزني با ضريب تعيين 95/0 به عنوان روش بهينه انتخاب گرديد . نتايج محاسبات در مقياس سالانه نشان داد ميانگين شيب سن در محدوده مطالعاتي داراي روند معناداري نبوده و برابر با 0011/0 مي باشد. ميانگين شيب سن در محدوده مطالعاتي در مقياس ماهانه در فروردين ماه برابر 28/0 و داراي روند صعودي است، شيب سن در ارديبهشت ماه برابر 03/0- و بيانگر روند نزولي بوده و در خرداد و تير روندي مشاهده نشده و نتايج محاسبات شيب سن را در اين ماه ها برابر صفر نشان مي دهد. در مرداد ماه روند صعودي بوده و مقدار آن معادل 11/0 مي باشد. در شهريور ماه روند صعودي و برابر 06/0 است. در مهر ماه روندي مشاهده نشده و برابر با 0 مي باشد. در آبان و آذر ماه روند صعودي و ميانگين شيب سن در محدوده به ترتيب برابر با 19/0 و 62/0 مي باشد در دي، بهمن و اسفند ماه نيز روند نزولي و به ترتيب برابر با 48/0-، 55/0- و 14/0- مي باشد.نتايج: نتايج پژوهش در مقياس سالانه روند معناداري نشان نمي دهد ولي در مقياس ماهانه در ماه هاي آذر، فروردين، آبان، مرداد و شهريور به ترتيب بالاترين روند صعودي مشاهده شده، در حالي كه در ماه هاي بهمن ، دي ، اسفند و ارديبهشت به ترتيب بالاترين روند نزولي را داشته و ماه هاي خرداد، تير و مهر نيز فاقد روند مي باشند. حداكثر ميانگين شيب سن محدوده مربوط به آذرماه و معادل 62/0 و حداقل آن در بهمن ماه و معادل 55/0- محاسبه گرديده است. مديريت منابع آب بالاخص در بخش كشاورزي به عنوان عمده مصرف-كننده داراي ابعاد اقتصادي و اجتماعي كلان و امري اجتناب ناپذير است و با توجه به تاثير بسيار زمان تامين آب جهت بهينه سازي و افزايش بهره وري اين پژوهش مي تواند جهت بازنگري در الگوي و زمان كشت در اين منطقه مورد استفاده قرار گيرد. تغذيه آبخوان ها، فرآيند ذخيره سازي و فرآيند مصرف بايستي با تغييرات جديد سازگار شوند.