تأثير «پزشكي‌شدن» جامعه بر مذهب در دوران پس‌از مشروطۀ ايران (1284-1320ش)

هدف: با شروع دورۀ مدرن در جهان و سرايت خزندۀ آن به ميان جامعۀ ايراني درطول قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم، بسياري از ساختارهاي جامعۀ ايراني -كه درطول تاريخ با مشاركت نهاد سنت و مذهب شكل گرفته بود- موردتهديد مفاهيم و برداشت‌هاي جديد قرار گرفت و اين تهديد در موارد زيادي به مقابلۀ سنت و مدرنيته منجر شد.يكي از عرصه‌هاي به‌شدت تأثيرپذير جامعۀ پيشامدرن ايراني، نهاد بهداشت و درمان بود كه براساس تركيبي از طب مزاجي، طب عاميانه و با رنگ و بوي مذهبي، درطول تاريخ شكل گرفته بود. پس‌از ورود اولين نشانه‌هاي مدرنيته به ايران، اين نهاد مسلط اجتماعي (نهاد بهداشت و درمان سنتي)، به‌شدت درمعرض هجمۀ تأثيرات بينش علمي تازه قرار گرفت و بسياري از باورهاي آن زير سؤال رفت.روش/ رويكرد پژوهش: پژوهش حاضر تلاش كرده‌است تا با تكيه بر يكي از مفاهيم جامعه‌شناسي پزشكي تحت‌عنوان «پزشكي‌شدن» اين مقابله و مواجهه را تحليل كند و ميزان تأثيرگذاري اين روند بر نفوذ مذهبي درميان جامعۀ ايراني را بررسي كند.يافته‌ها و نتيجه‌گيري: نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه براي چند دهه، فضاي فرهنگي جامعه متأثر از صف‌آرايي و تقابل بين مفاهيم مذهبي و مفاهيم بهداشتي بود و در مسير پزشكي‌شدن، نهاد مذهب بسياري از عرصه‌هاي نفوذ اجتماعي را به نهاد پزشكي واگذار كرد.