گسترش معنايي مزه‌ واژه‌ها در گلستان سعدي در چارچوب معناشناسي شناختي

ادراك حسي از محيط پيرامون مي‌تواند نقش مهمي در شناخت و شيوه مفهوم‌سازي انسان از رخدادهاي جهان خارج داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسي نقش ساز‌و‌كارهاي مفهومي و معيارهاي برون‌زباني در برداشت معاني مجازي از مزه‌واژه‌ها درگلستان سعدي انجام شده‌است. داده‌هاي اين مقاله، از بيت‌ها و جمله‌هاي گلستان سعدي كه دربردارنده مزه‌واژه‌هاي شيرين، تلخ، ترش، شور، تند و نمكين  هستند، استخراج شده و در چارچوب معناشناسي شناختي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته‌اند. يافته‌هاي به‌دست‌آمده از تحليل داده‌ها نشان مي‌دهد كه كاربرد مجازي مزه‌واژه‌ها در حوزه‌هاي شخصيت، اخلاقيات و عواطف، اغلب مبتني بر ساز‌و‌كارهاي مجاز و استعاره مفهومي هستند كه بر پايه تجربه بدنمند ما از محيط پيرامون و كاربرد پياپي پاره‌گفته‌هاي چشايي شكل مي‌گيرند. تجربه‌هاي خوشايند مربوط به چشيدن شيريني، تجربه ناخوشايند ناشي از مصرف مواد تلخ، چين و چروك چهره بعد از چشيدن مواد غذايي ترش، تغيير حالات عاطفي در اثر خارش و گرماي ناشي از مصرف مواد غذايي تند و زيان ناشي از وجود نمك زياد در آب از نمونه‌ تجربيات بدنمند ما هستند كه پس از گذشتن از صافي فرهنگ، در نگاشت ميان مزه‌واژه‌ها و ويژگي‌هاي شخصيتي به كار مي‌روند. از اين رو، اغلب معاني مجازي برداشت‌شده از مزه‌واژه شيرين خوشايند است؛ ولي مزه‌واژه‌هاي ترش، تلخ، شور و تند غالباً معاني ناخوشايند و احساسات منفي را مفهوم‌سازي مي‌كنند. يافته‌هاي اين پژوهش، همسو با پژوهش‌هاي اخير در حوزه ادراك حسي، بر نقشِ بدنمندي معنا، نشانه‌هاي بافتي، كاربرد زبان و دانش دايره‌ المعارفي ما در برداشت معناي مجازي از مزه‌واژه‌ها در گلستان سعدي تأكيد مي‌كند.