تأثير فعاليت ورزشي حاد بر عامل رشد اندوتليال عروقي در بزرگسالان: مروري نظام‌مند با فراتحليل

زمينه و هدف: عامل رشد اندوتليال عروق (VEGF) مهم‌ترين شاخص آنژيوژنز است كه ممكن است در پاسخ به فعاليت ورزشي افزايش پيدا كند. با اين همه، آثار حاد فعاليت ورزشي بر اين شاخص متناقض گزارش شده است. ازاين‌رو هدف تحقيق حاضر فراتحليل حاضر بررسي اثر حاد فعاليت ورزشي بر VEGF گردش خون در بزرگسالان است.مواد و روش‌ها: به‌منظور استخراج مقالات اصيل، جست‌وجوي جامع در پايگاه‌هاي اطلاعاتي PubMed ,Scopus ,Web of Science، مركز جهاد دانشگاهي، مگيران و Google Scholar تا تاريخ 10 اسفند 1401 براي مطالعات فعاليت ورزشي حاد بر سطوح گردش خوني VEGF انجام گرفت. معيارهاي ورود به فراتحليل شامل مطالعات چاپ‌شده در مجلات فارسي‌زبان و انگليسي‌زبان، مطالعات با آزمودني‌هاي انسان با ميانگين سني بيشتر از 18 سال، مطالعات بررسي‌كنندۀ اثر حاد فعاليت ورزشي و مطالعات با اندازه‌گيري مقادير سرمي يا پلاسمايي VEGF بود. براي تعيين اندازه‌اثر مقادير تفاوت ميانگين استانداردشده (SMD) و فاصله‌اطمينان 95 درصد (CIs) با استفاده از نرم‌افزار CMA2 محاسبه شد. سطح ناهمگوني با استفاده از آزمون I2 و سوگيري انتشار نيز با آزمون Egger بررسي شد. همچنين تحليل زيرگروهي براي وضعيت سلامتي (داراي بيماري مزمن و سالم) و نوع فعاليت ورزشي (هوازي، مقاومتي و تناوبي با شدت بالا) انجام گرفت. نتايج: روي‌هم‌رفته 27 مقاله (49 مداخله‌ورزشي) شامل 704 آزمودني وارد فراتحليل حاضر شدند. نتايج تحليل داده‌ها نشان داد كه فعاليت ورزشي حاد به تغييرات معنادار در VEGF بلافاصله پس از فعاليت ورزشي نسبت به پيش از فعاليت ورزشي منجر نمي‌شود [P=0/14 ,0.40 تا 0.05CI: -) 0.17]. نتايج تحليل زيرگروهي بر پايه‌وضعيت سلامت آزمودني نشان داد كه فعاليت ورزشي اثر معناداري بر VEGF در افراد سالم نداشت [0.40= P،0.10SMD: ]، درحالي‌كه تمايل به افزايش VEGF در بيماران شد [0.05 P=،0.30SMD: ]. نتايج تحليل زيرگروهي بر پايه‌نوع فعاليت ورزشي نيز نشان داد كه فعاليت ورزشي مقاومتي [0.008=P، 0.58SMD: ] به افزايش معنادار و فعاليت ورزشي تناوبي با شدت بالا [P=0/06 ,0.29:SMD] به افزايش غيرمعناداري VEGF منجر مي‌شود، درحالي‌كه اثر فعاليت ورزشي هوازي [P=0/95 ,0.009:SMD ] معنادار نبود.نتيجه‌گيري: روي‌هم‌رفته يافته‌هاي فراتحليل حاضر نشان مي‌دهد كه نوع فعاليت ورزشي نقش مؤثري در پاسخ VEGF به فعاليت ورزشي حاد ايفا مي‌كند. فعاليت ورزشي مقاومتي و تناوبي با شدت بالا ممكن است به افزايش VEGF گردش خون بلافاصله پس از فعاليت ورزشي منجر شوند، درحالي‌كه فعاليت هوازي تأثير چشمگيري ندارد. همچنين فعاليت ورزشي ممكن است VEGF را در افراد با بيماري‌هاي سوخت‌وسازي-قلبي افزايش دهد، درحالي‌كه در افراد بدون بيماري مزمن مؤثر نباشد.