تمايز اوليات با داده‌هاي هوش مصنوعي با تكيه بر مباني فلسفي علامه مصباح يزدي

پس از اتخاذ رويكرد مبناگروي در دانش معرفت‌شناسي، يكي از مسائل مهم، تبيين چرايي صدق گزاره‌هاي پايه و بديهي است. در ميان گزاره‌هاي بديهي، قضاياي اولي (تحليلي) از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. علامه مصباح يزدي با استناد به اشكالات عديده و برخلاف رويكرد منسوب به قدما، امكان حكايت اوليات از مصاديق خارجي را برنمي‌تابد و در عوض محكي آنها را در رابطه ميان مفاهيم در ذهن دنبال مي‌كند. به‌رغم آنكه بر رابطه ميان مفاهيم در اوليات اشراف حضوري داشته و به دنبال آن تبيين معيار صدق اوليات از طريق ارجاع به علم حضوري تأمين مي‌گردد، اما اين نظريه با پرسش مهمي روبه‌روست؛ با فرض آنكه اوليات را حاكي از روابط ميان مفاهيم در ذهن بدانيم، چگونه مي‌توان اين تلازم در ذهن را ملاك براي اتحاد مصاديق در خارج تلقي نمود؟ چگونه مي‌توان دخالت ذهن و ساختار آن را در برقراري اين ارتباط نفي نمود؟ چگونه مي‌توان مطمئن بود كه اگر ذهن ما به گونه‌اي ديگر آفريده مي‌شد يا مانند يك هوش مصنوعي ساختار ديگري برايش تعريف مي‌گشت، قضاياي ديگري را به ‌عنوان قضاياي اولي تلقي نمي‌نمود؟ ناگفته روشن است كه عدم پاسخ مناسب به پرسش مزبور ابتدا به نسبيت در مباني معرفت بشري و از آنجا به نسبيت در تمامي علوم مي‌انجامد. در مقاله حاضر برآنيم كه با روش توصيفي ابتدا مبناي علامه مصباح يزدي در باب نحوه بازنمايي مفاهيم و تمايز آن از نحوه دلالت داده‌ها در هوش مصنوعي را تبيين نموده و سپس با روش تحليلي پاسخ مناسبي نسبت به اشكال مزبور ارائه دهيم.