بررسي برخي از واكنش‌هاي بيوشيميايي و مورفو فيزيولوژيك ژنوتيپ‌هاي سويا به تنش خشكي در كشت تابستانه

تنش خشكي عامل اصلي كاهش توليد و سطح زير كشت سويا به شمار مي رود. به منظور بررسي اثر تنش خشكي بر خصوصيات بيوشيميايي و مورفوفيزيولوژيك سويا [Glycine max (L.) Merrill]، آزمايشي با 19 ژنوتيپ سويا در دو محيط بدون تنش خشكي (آبياري هفتگي) و تنش خشكي (آبياري هر 10 روز يكبار) در قالب طرح بلوك هاي كاملاً تصادفي در سه تكرار در خرم آباد در تابستان سال 1397 انجام شد. نتايج تجزيه واريانس نشان داد تنش خشكي موجب كاهش مقدار كلروفيل هاي a، b، a+b و a/b (به ترتيب 66.6، 37.2، 53.8 و 43.9 درصد)؛ كاهش مقدار فسفر، پتاسيم، آهن و روي در اندام هوايي (به ترتيب 39.7، 69.8، 24.4 و 38.4 درصد) و كاهش مقدار فسفر و روي دانه (به ترتيب 10.0، 2.7 درصد) شد، اما افزايش پراكسيداز و كاتالاز اندام هوايي (به ترتيب 15.0 و 47.6 درصد) و افزايش مقدار پتاسيم و آهن دانه (به ترتيب 11.8 و 4.7 درصد) را در پي داشت. در ميان ژنوتيپ ها بيشترين مقدار كلروفيل a اندام هوايي از ژنوتيپ شماره 1 و كمترين آن از ژنوتيپ شماره 16 بدست آمد. مقايسه ميانگين ها به روش برش دهي نشان داد كه در محيط نرمال، بيشترين ميزان پراكسيداز اندام هوايي از ژنوتيپ هاي شماره 8 و 9 و كمترين آن از ژنوتيپ شماره 19 بدست آمد. در حاليكه، در محيط تنش، بيشترين ميزان پراكسيداز اندام هوايي از ژنوتيپ هاي شماره 6 و 15 و كمترين آن از ژنوتيپ شماره 8 حاصل شد. روند تغييرات عملكرد دانه و شاخص سطح برگ سويا در سطوح مختلف اثر متقابل تنش خشكي و ژنوتيپ از يك رابطه خطي معني دار و منفي پيروي نمود، اما روند تغييرات درجه حرارت برگ و شدت نور كف سايه انداز از يك رابطه خطي معني دار ولي مثبت تبعيت نمود. در مجموع، براساس ميزان توليد دانه، ژنوتيپ شماره 7 براي شرايط بدون تنش خشكي و ژنوتيپ شماره 9 براي شرايط تنش خشكي تحت شرايط اقليمي معتدل مانند خرم آباد پيشنهاد مي شود.