مقايسه اثربخشي درمان شناختي رفتاري و فناوري واقعيت توسعه‌يافته بر فاكتورهاي جسماني و اضطراب سخنراني

مقدمه: با توجه به اهميت سخنراني در جمع و تاثير منفي اضطراب سخنراني در موقعيت‌هاي حرفه‌اي و روزمره، محققان براي كاهش اين اضطراب به فناوري‌هاي جديد مثل واقعيت مجازي و توسعه‌يافته در كنار درمان‌هاي سنتي روانشناختي روي آورده‌اند. هدف از پژوهش حاضر، مقايسه اثربخشي درمان شناختي رفتاري و فناوري واقعيت توسعه‌يافته بر فاكتورهاي جسماني و اضطراب سخنراني دانشجويان مي‌باشد. روش: پژوهش حاضر از نوع نيمه‌آزمايشي با طرح پيش­آزمون - پس­آزمون  و گروه كنترل است. جامعه آماري، كليه دانشجويان مبتلا به اختلال اضطراب سخنراني مراجعه‌كننده به كلينيك‌هاي مازندران در سال 1400-1401 مي‌باشند. نمونه پژوهش 45 بيمار بودند كه با استفاده از نمونه‌گيري در دسترس و با تخصيص تصادفي در دو گروه آزمايش و يك گروه كنترل (15 نفر گروه درمان شناختي رفتاري، گروه دوم 15 نفر فناوري واقعيت توسعه‌يافته و گروه سوم 15 نفر به‌عنوان گروه كنترل) جايگزين شدند. گروه اول، درمان شناختي رفتاري را با استفاده از پروتكل خداياري‌فرد و عابديني، (1381) دريافت كردند. در گروه دوم آزمايش، بيماران با استفاده از فيدبك­هاي فيزيولوژيكي حاصل از سنسورهاي (ضربان قلب، دماي بدن و تعريق) متصل‌شده به بدن بيمار و استفاده همزمان از سناريوي پيشنهادي واقعيت توسعه‌يافته مورد ارزيابي قرار گرفتند. از پرسشنامه اضطراب سخنراني بارسولومي و هوليهان (2016) براي هر سه گروه، قبل و بعد از درمان استفاده شده است. داده‌ها با آزمون‌هاي آماري تحليل كواريانس تك متغيره و چند متغيره مورد تجزيه‌وتحليل قرار گرفتند. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه درمان شناختي رفتاري بر اضطراب سخنراني و مولفه­هاي آن ازجمله خرده مقياس شناختي (ضريب اتا 77/0)، رفتاري (ضريب اتا 74/0) و فيزيولوژيك (ضريب اتا 62/0) دانشجويان اثربخش است. همچنين نتايج بيانگر اين است كه فناوري واقعيت توسعه‌يافته بر فاكتورهاي جسماني از جمله تعريق (ضريب اتا 62/0)، دماي بدن (ضريب اتا 58/0) و ضربان قلب (ضريب اتا 61/0) دانشجويان اثربخش است. ميانگين اضطراب سخنراني گروه آزمايش روش فناوري واقعيت توسعه‌يافته (40/33) در مرحله پس‌آزمون پايين‌تر از روش شناختي - رفتاري (40/37) مي‌باشد. همچنين درمان در گروه (روانشناس + سنسورها + سناريوي پيشنهادي واقعيت توسعه‌يافته) در مقايسه با درمان شناختي- رفتاري، مدت زمان بهبودي را كاهش داده است. نتيجه‌گيري: هر دو شيوه درمان (درمان شناختي رفتاري و فناوري واقعيت توسعه‌يافته) بر كاهش اضطراب سخنراني و فاكتورهاي جسماني مرتبط اثربخش هستند؛ اما تأثير فناوري واقعيت توسعه‌يافته به‌ويژه در كاهش مدت درمان، بيشتر از روش درمان شناختي رفتاري است. اين نتايج ضرورت استفاده از فناوري واقعيت توسعه در درمان اضطراب سخنراني را پيشنهاد مي‌كند.