مطالعۀ تطبيقي سه شبكۀ آبرساني شهري به‌عنوان زيرساخت‌هاي منظرين شهر

آب به‌عنوان حياتي‌ترين نياز بشري و عنصري زندگي‌بخش، اولين دغدغۀ او در ايجاد هر سكونتگاه دائم يا موقت بوده ‌است. شبكۀ آبرساني در شهرها نيز اولين تأسيسات شهري بوده‌اند كه حيات را به جاي بستر منتخب انسان براي زندگي منتقل مي‌كنند و بدين ترتيب در مقياس كلان نقشي زيرساختي براي شهرها بازي مي‌كنند. اما در طول تاريخ نحوۀ حضور آنها در شهر ابعادي محدود به يك تأسيسات مكانيكي نداشته ‌است. چراكه همواره امر عيني و ذهني در آنها درهم آميخته ‌است و آنها را تبديل به يك عنصر منظر شهري كرده ‌است. در اين چارچوب به مطالعۀ تطبيقي شبكه‌هاي آبرساني در شهرهاي سمنان در ايران، بخارا در ازبكستان و فاس در مراكش به‌عنوان زيرساخت‌هايي منظرين پرداخته شده‌ است. زيرساخت منظرين در شهر زيرساختي شهري است كه علاوه‌بر يك تأسيسات مكانيكي و كاركردي در شهر، بخشي از تصوير و ذهنيت شهروندان از شهر در بستر طبيعت است كه در مقياسي كلان و با بازيگري اجزاي مختلف نقش يك عنصر عمده منظر را بازي مي‌كند. مقايسۀ تطبيقي سه شهر نامبرده، نشان مي‌دهد هرچند ايده يا كانسپت سيستم آبي در آنها به‌عنوان يك زيرساخت منظرين مطرح است، اما بسته به عوامل جغرافيايي و كاركردي در شهر تفاوت‌هايي در برخي ابعاد سه‌گانۀ منظر در شكل‌گيري اجزاء و عناصر آنها وجود دارد كه نحوۀ اثرگذاري آنها در منظر شهر را نيز متفاوت ساخته ‌است. استخرهاي ذخيرۀ آب در سمنان، حوض‌هاي هندسي بخارا در يك مجموعۀ خدماتي فرهنگي و چشمه‌هاي متعدد آب در فاس بخشي از تفاوت هايي است كه به دليل اقتضائات عملكردي و نوع استفاده از آب متأثر از جغرافيا و اقليم شهر در هر يك از اين شبكه‌ها به چشم مي‌خورد. با وجود اين تفاوت‌ها در دو بعد عملكردي و زيبايي‌شناسانه، قرابت فرهنگي ميان اين شهرها موجب نزديكي بعد هويتي اين زيرساخت‌ها شده ‌است.