بررسي اثرات گرمايش جهاني بر افزايش ريسك آتش‌سوزي جنگل‌هاي ايران

زمينه و هدف امروزه ايران به دليل ويژگي‌هاي جغرافيايي و اقليمي، يكي از آسيب‌پذيرترين كشورها در برابر تغييرات اقليمي است. يكي از مهم‌ترين تأثيرات منفي تغيير اقليم افزايش دما بوده كه مي‌تواند از‌اين‌پس موجب افزايش خطر آتش‌سوزي جنگلي شود. پديده آتش‌سوزي جنگلي به‌عنوان يك چالش زيست‌محيطي و يكي از مخاطراتي است كه بخش وسيعي از جنگل‌هاي جهان را تهديد مي‌كند و ايران از اين قاعده مستثنا نبوده است. بنابراين هدف از اين پژوهش بررسي اثر گرمايش جهاني بر افزايش ريسك آتش‌سوزي جنگل‌هاي ايران با بهره‌گيري از فناوري سنجش از دور و تحليل فضايي بوده است.روش داده‌هاي پارامتر دماي ايستگاه‌هاي سينوپتيك (مهرآباد، يزد، بم، شيراز، اصفهان و بوشهر) طي دوره مشترك 1988 تا 2020 در بازه زماني 32 ساله، از سازمان هواشناسي دريافت شد. سپس براي بررسي روند دما از ماكرو اكسل و افزونه XLSTAT بهره گرفته شد. به‌‌منظور شناسايي پوشش گياهي از شاخص پوشش گياهي (NDVI) و از داده‌هاي ماهواره لندست 8 استفاده شد و نقشه پوشش گياهي از تصاوير ماهواره‌اي Land Cover 10m 2017 در محيط ارث انجين استخراج شد. سپس براي محاسبه توپوگرافي از معيارهاي ارتفاع، شيب، جهت شيب و پهنه سطوح تابش خورشيدي بهره گرفته شد. جهت شناسايي پراكندگي و تهيه نقشه تراكم كرنل مناطق آتش‌سوزيِ جنگلي، براساس طبقه‌بندي مناطق كم‌خطر و پرخطر، از داده‌هاي سنجنده MODIS C6 ناسا طي سال‌هاي 2020 تا 2023 استفاده شد.يافته ها نتايج بررسي روند دما در كليه ايستگاه‌ها طي دوره 32 ساله، روندي افزايشي و معني‌دار در سطح 95 و 99 درصد بود. اين مي‌تواند ناشي از افزايش گازهاي گلخانه‌اي در مراكز شهري باشد كه قابل‌توجيه است. نتايج بررسي شاخص پوشش گياهي مناطق داراي تراكم پوشش گياهي را مستعد خطر آتش‌سوزي نشان داد. بررسي پهنه سطوح تابشي در مناطق ارتفاعات شمالي تهران، در نواحي كناره‌هاي خزري و پهنه‌هاي شمالي ايران، شمال غرب ايران (اردبيل و تبريز)، نواحي مركزي (كرمان، اصفهان، يزد و شيراز) از ارزش پيكسلي بالايي برخوردار بودند. يعني ميزان پهنه دريافتي تابشي خورشيدي در اين مناطق نسبت به ساير مناطق ايران بيشتر بوده است. در‌نهايت نقشه پراكندگي نقاط و شدت تراكم كرنل نشان داد استان‌هاي كهگيلويه و بويراحمد و خوزستان مستعد ريسك بالاتري از آتش‌سوزي جنگلي هستند.نتيجه گيري ايران با تغيير اقليم ناشي از گرمايش جهاني مواجه شده است. اقليم جديد ايران هواي گرم‌تر و خشك‌تري را سپري خواهد كرد و بيشتر مستعد آتش‌سوزي جنگلي خواهد بود. بنابراين طرح برنامه‌اي جامع براي كاهش اثر تغيير اقليم و آينده‌نگري‌هاي اقليمي از حيطه مديريت بحران در ايران بايد مورد توجه قرار گيرد كه اين امر موجب كاهش آسيب‌پذيري و افزايش تاب‌آ‌وري خواهد بود.