بررسي جايگاه اسلام و مسلمانان در سياست خاورميانه اي روسيه، پس از انقلاب هاي عربي

هدف: اگرچه فدراسيون روسيه، به ندرت به عنوان كشوري با هويت اسلامي شناخته مي شود، اما اسلام همواره دومين دين بزرگ اين سرزمين بوده است. با وجود برآوردهاي متفاوت از تعداد مسلمانان روسيه، بر اساس برخي آمارها، اين كشور جمعيتي حدود 25 ميليون مسلمان از نژادهاي مختلف قومي را در خود جاي داده است. طبق اين داده ها، مي توان ارزيابي نمود كه روسيه داراي بيشترين جمعيت اقليت مسلمان در كل اروپاست. رهبران و سياست مداران روسيه، به طور مكرر بر اهميت دين اسلام به عنوان بخشي جدايي ناپذير از ساختار فرهنگي و اجتماعي اين كشور تأكيد مي‌كنند. اهميت روزافزون اسلام در روسيه، سرنوشت سياسي اين كشور را در سه بعد تعادل جمعيتي، موقعيت منطقه اي و بين المللي و دگرگوني هويت ملي تحت تأثير قرار داده است؛ لذا هدف اصلي پژوهش حاضر، بررسي نقش و جايگاه اسلام و مسلمانان در روسيه (به عنوان ميراث دار نظام كمونيستي شوروي) در سياست خارجي مسكو بوده و سؤال محوري آن، چيستي جايگاه اسلام و مسلمانان در سياست خاورميانه اي روسيه، پس از انقلاب هاي عربي تا كنون است.روش: اين مقاله، به روش توصيفي – تحليلي و با استفاده از منابع اسنادي – كتابخانه‌اي نگارش شده ‌است.يافته ها: يافته هاي پژوهش، نشانگر آن است كه با توجه به نقش آفريني دين اسلام و مسلمانان در روند شكل گيري هويت، مناسبات داخلي و تعاملات بين المللي روسيه و همچنين تأثير عامل اسلام بر تحولات و دورنماي مسائل امنيتي روسيه، سياست خارجي اين كشور در مقطع پس از وقوع انقلاب هاي عربي تاكنون، مبتني بر مبارزه با بنيادگرايي ديني، پرهيز از ورود به شكاف هاي مذهبي شيعه – سني و تلاش براي بهبود تصوير روسيه در ميان جوامع اسلامي سني مذهب در منطقه خاورميانه بوده است.نتيجه گيري: مقاله حاضر به اين نتيجه رسيده است كه پس از انقلاب هاي عربي، روسيه با درك تهديد بنيادگرايي اسلامي و گسترش آن در جمهوري هاي مسلمان نشين خود از سوي كشورهاي اسلامي سني مذهب، سياست متوازني در قبال كشورهاي اسلامي خاورميانه اتخاذ نموده است. لذا انتظار مي رود؛ نقش اسلام در سياست خارجي روسيه افزايش يابد و دولتمردان روسي، تمايل بيشتري به تعامل سازنده با كشورهاي اسلامي خاورميانه پيدا كنند. افزايش روزافزون گرايش شهروندان روسي به اسلام، بر وضعيت داخلي روسيه و گزينه هاي سياست خارجي آن در ميان مدت و بلندمدت تأثير مي گذارد.