انديشه‌ سياسي در متون ساساني

دوره ي ساساني را مي توان نقطه ي عطفي در تاريخ ايران دانست كه براي نخستين بار يك نظام مقتدر سياسي بر پايه ي وحدت دين و حكومت شكل گرفته و به نوعي، دو عنصر مليّت و مذهب، سامان سياسي و نظام دانايي خاصي را تعيّن مي بخشد. هدف پژوهش پيش رو، شناخت و فهم ويژگي هاي سرشت نماي انديشه ي سياسي زردشتي- ساساني است. تأكيد اين پژوهش بر متون و رساله‌هاي داراي بن مايه ي سياسي و شهرياري است كه در دوره ي ساساني تأليف شده يا در قرون اوليه ي اسلامي، تحت تأثير سنّت زردشتي- ساساني تدوين شده‌ است. شاخصه هاي پايه ي انديشه ي سياسي در متون اين دوره، با به كارگيري روش توصيفي – تحليلي و رويكرد متن محور، ذيل سه محورِ پيوند ديانت و سياست، سلسله مراتب اجتماعي و نظام كيهاني و فرّه كياني و تخمه ي شاهي، مورد بررسي قرار گرفته است. متون اصلي مورد مطالعه عبارت اند از: كارنامه ي اردشير بابكان، عهد اردشير، نامه ي تنسر و كارنامه ي انوشيروان. نتايج نشان داد كه انديشه ي سياسي زردشتي-ساساني، برآمده از سامان معرفتي اي است كه انسان و جامعه ي انساني را در پيوند ناگسستني با كيهان و نظم كيهاني مي داند و از همين روي، نظم سياسي را موظّف به تحقّق بخشيدن به ديانت و احكام آن، به عنوان تجلّي والاي نظم و قوانين كيهاني مي كند. در جامعه ي انساني، به پيروي از نظام كيهاني، وجود سلسله مراتب و خويش كاري ناگزير است. سمبل اين جامعه پادشاه است؛ او چه از جنبه ي نژادگي و نَسَبي و چه از جنبه ي كرداري و منشي، بايد نماينده و پاسدار باورها و ارزش هاي ديانت مزدَيَسنا باشد.‏