اقليم اول سياست در نهج‌البلاغه؛ زيست ‌جهان جاهليت

در متن نهج‌البلاغه اميرالمؤمنين(ع) از هفت‌گونه سياست متناسب با هفت‌دورۀ تاريخي سخن به ميان آمده است كه با اقتباس از تعبير «الْأَقَالِيمَ السَّبْعَةَ» در خطبه 224، اين پژوهش به زيست‌جهان جاهليت پيش از اسلام به عنوان «اقليم اول سياست در نهج‌البلاغه» اختصاص يافته است. مهم‌ترين هدف و دغدغه، فهم و تبيين ابعاد و زواياي زيست‌جهان سياست در آن دوره است. دستيابي به چنين هدفي بر پايۀ پرسش از چيستي جاهليت در منظر اميرالمؤمنين (ع) تفسير بديعي از زيست‌جهان جاهليت را به سامان رسانده است. تحليل بر اساس چارچوب نظري «جاهليت در آيات مدني قرآن» و مشي بر روش «تفسير استنطاقي» از بيانات حضرت در نهج‌البلاغه، نگرش تحقيق را از پژوهش‌هاي مشابه پيشين، متمايز ساخته است. تكاپوي تحقيق در دستيابي به اهداف، بر اساس پرسش اساسي و بر پايۀ منطق خويش، پنج دستاورد بديع را به سامان رساند: دستاورد نخستين رسيدن به اين حقيقت است كه جاهليت در كلام حضرت صرف نامگذاري براي يك دورۀ تاريخي ششصد‌ساله ميانۀ عصر عيسي (ع) و بعثت پيامبر اسلام (ص) نيست، بلكه وصف عنواني است كه بيانگر سبك زندگي و زيست‌جهان خاصي از حيات سياسي است كه ظهور مصداقي‌اش در آن دوره بيشتر است. دومين دستاورد اين پژوهش كشف مفهوم «لاعقلانيت» به‌مثابه نقطۀ مركزي سياست جاهليت در نهج‌البلاغه است كه واسطۀ ادراك چهار شاخص مهم «‌تباهي فطرت»، «تحاشي از وحي»، «دوري از اخلاق» و «انقياد از خودكامگي» به‌مثابه دستاورد سوم شد. سامان‌بخشي به تحقيق در چهارچوب قرآني «ظنّ الجاهليه»، «حميّة الجاهليه»، «حكم الجاهليه» و «تبرّج الجاهليه» سبب شناسايي چهارلايۀ «سياست جاهلي ضلالت»، «حاكميت سياسي جاهله»، «گرايش‌هاي سياسي جاهله» و «رفتارهاي سياسي جاهله» به عنوان چهارمين دستاورد بديع اين پژوهش است.