بررسي اثر مدت‌زمان عصاره‌گيري و نوع حلال‌ بر ميزان تركيبات فنلي و فعاليت آنتي‌اكسيداني گياه گل انگشتانۀ ارغواني (Digitalis purpurea L.)

مقدمه: استخراج تركيبات شيميايي از گياهان تحت تأثير عوامل مختلفي مانند روش و مدت‌زمان عصاره‌‌گيري، نحوۀ آماده سازي نمونه‌‌ها، نوع و غلظت حلال استفاده‌شده قرار دارد. اين تحقيق به‌‌منظور بررسي اثر مدت‌زمان عصاره‌‌گيري و نوع حلال بر مقادير تركيبات فنلي، فلاونوئيدي و فعاليت آنتي‌اكسيداني گياه گل انگشتانۀ ارغواني انجام شد.مواد و روش ها: آزمايش به‌‌صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با سه تكرار در آزمايشگاه دانشگاه زنجان در سال 1400 اجرا گرديد. تيمارهاي آزمايش شامل دو سطح مدت‌زمان عصاره‌‌گيري (24 و 48 ساعت) به‌‌عنوان عامل اصلي و دو سطح حلال‌‌هاي متانول، اتانول و استون (100 و 80 درصد) به همراه شاهد (آب مقطر) به‌‌عنوان عامل‌هاي فرعي به‌كاربرده شدند. ارزيابي ميزان تركيبات فنل كل، فلاونوئيد كل و فعاليت آنتي‌اكسيداني انجام گرديد. تجزيۀ داده‌‌هاي حاصل با استفاده از نرم‌افزار SAS vol.9 و مقايسۀ ميانگين داده‌‌ها از طريق آزمون چند دامنۀ دانكن در سطح احتمال يك و پنج درصد تجزيه‌وتحليل شدند. براي تعيين همبستگي ميان مؤلفه‌ها، ضريب همبستگي پيرسون با استفاده از نرم‌‌افزار SPSS vol.20 بررسي گرديد.يافته هاي پژوهش: نتايج نشان داد كه ميان دو زمان 24 و 48 ساعت عصاره‌‌گيري براي استخراج تركيبات شيميايي تفاوت معني‌‌داري وجود داشت (P 0.01). بيشترين ميزان فنل كل (24.75 ميلي‌‌گرم گاليك‌‌اسيد بر گرم وزن خشك) و فعاليت آنتي‌اكسيداني (71.36 درصد) با عصارۀ استوني 80 درصد و بيشترين مقدار فلاونوئيد كل (6.03 ميلي‌‌گرم كوئرستين بر گرم وزن خشك) با عصاره حاصل از حلال اتانول 80 درصد با 48 ساعت زمان عصاره‌‌گيري به‌‌دست آمد. در كل، افزايش مدت‌زمان عصاره‌‌گيري از 24 به 48 ساعت روند افزايشي معني‌‌داري را در استخراج تركيبات فنلي، فلاونوئيدي و فعاليت آنتي‌اكسيداني موجب شد؛ همچنين همبستگي مثبتي ميان محتواي فلاونوئيدي (P=0.86) و فنلي (P=0.82) با فعاليت آنتي‌اكسيداني وجود داشت.بحث و نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج، افزايش مدت‌زمان عصاره‌‌گيري و نيز استفاده از حلال‌‌هاي هيدروالكلي نسبت به الكل‌‌هاي خالص در استخراج اين تركيبات مؤثرتر عمل مي‌‌كنند و مي‌‌تواند براي رسيدن به يك بازدهي خوب از لحاظ استخراج تركيبات فنلي به‌‌كار گرفته شوند.