تعيين همبستگي مكاني و الگوي تغييرات ارتفاع و حجم رواناب در زيرآبخيزهاي منطقه شارقنج بيرجند

سيلاب يكي از مخرب‌ترين بلاياي طبيعي و تأثيرگذار بر هدررفت خاك و آسيب به زيرساخت‌هاي انساني است. هدف پژوهش حاضر، برآورد ارتفاع رواناب توليدي حاصل از بارش مازاد و تحليل تغييرات مكاني مقادير ارتفاع رواناب و حجم رواناب در حوضه آبخيز شارقنج بيرجند است. در اين پژوهش ميزان رواناب توليدي ناشي از حداكثر بارش 24 ساعته در دوره‌هاي بازگشت مختلف با استفاده از روش SCS برآورد شده است. براي اين كار حداكثر بارش 24 ساعته ايستگاه‌هاي اطراف منطقه با روش عكس مجذور فاصله (IDW) ميان‌يابي شد. در ادامه پس از تهيه نقشه شماره منحني، براي تخمين رواناب نيز از روش SCS استفاده و حجم رواناب محاسبه شد. نتايج نشان داد از غرب به شرق شماره منحني به‌دليل وجود باغ‌هاي زرشك و اراضي زراعي آبي كاهش مي‌يابد. براساس نقشه همبستگي مكاني مقادير ارتفاع رواناب، خوشه‌هاي زياد زياد (HL) در بخش‌هاي بالادست حوزه تشكيل شده است. هم‌چنين خوشه‌هاي كم كم (LL) در بخش‌هاي پايين‌دست شكل گرفته كه ناشي از مقادير بالاي بارش در بخش بالادست و شيب بالاي زيرآبخيزها مرتبط دانست. مقادير همبستگي مكاني حجم رواناب نشان داد كه تجمع حجم رواناب در زيرآبخيزهاي واقع در پايين دست منطقه موردمطالعه بيش‌تر است و تشكيل خوشه‌هاي زياد كم (HL) كم داده است. به‌عبارتي در زيرآبخيزهاي پايين دست و مجاور خروجي منطقه ميزان حجم سيلاب بيش‌تر شده است. براساس نتايج عوامل مختلف از جمله شيب، كاربري اراضي، شماره منحني و گروه هيدرولوژيكي خاك بر آن تأثيرگذار است كه بر تغييرات مكاني مولفه‌هاي ارتفاع و حجم رواناب موثر بوده و رفتار هيدرولوژيك سيلاب را تعيين مي‌كند.