شاخصه‌هاي رويكرد صورت‌گرايي روسي در عيار الشعر ابن‌طباطبا

ابن‌طباطبا، ناقد برجسته‌ ادب عربي قرن چهارم هجري، در اثرش عيار الشعر شيوه‌اي متمايز را در پرداختن به نقد ادب عربي در قياس با آثار ناقدان هم‌عصر و گذشتگان خود و حتي ناقدان پس از خود پي گرفته است. ابن‌طباطبا به‌طور خاص به شعر به‌عنوان صنعتي هنري پرداخته و ساختار و نظم شعري را محور اصلي بحث خويش قرار داده است، به‌گونه‌اي‌كه از لا‌به‌لاي گفته‌هاي وي مي‌توان تفاوت ظريف ميان گونه‌هاي متفاوت ادبي همچون نظم و نثر و شعر را استنباط كرد. حال از آنجايي‌كه تمركز ابن‌طباطبا بر صناعت شعري است و، از طرفي، برخي پژوهشگران بر اين اعتقادند نقد قديم عربي نقدي است صورت‌گرا، كوشيده‌ايم با استناد به آراء نقدي ابن‌طباطبا در عيار‌الشعر در چهار‌چوب اصول صورت‌گرايي روسي نشان دهيم چه ميزان مي‌توان ابن‌طباطبا را مشمول اين حكم كلي دانست و وي را ناقدي با رويكرد صورت‌گرايي تلقي كرد. همچنين، چه ميزان شواهد موجود در عيار الشعر اين فرضيه را، كه نقد ادبي عربي قديم نقدي است صورت‌گرا، تقويت مي‌كند. بنابر‌اين، در اين پژوهش آراء نقدي ابن‌طباطبا با استقراء شواهدي از كتاب عيار الشعر بر‌اساس شاخصه‌هاي اصلي رويكرد صورت‌گرايي روسي و با روش تحليل محتوايي به بحث گذاشته شد. نتيجه‌ پژوهش نشان داد ابن‌طباطبا در رأس ناقداني قرار دارد كه رويكردي صورت‌گرايي دارند و آراء نقدي وي اين فرضيه را، كه نقد قديم عربي نقدي صورت‌گراست، بيش از پيش تقويت مي‌كند.