بررسي ساختارشناسانه داستانهاي عاشيقي در عصر صفوي

بررسي ساختاري داستانهاي عاشيقي در فرايند شكل‌گيري و تكامل اين ژانر (فرم) ادب شفاهي، هدف اصلي اين پژوهش است. بر همين اساس اين سؤال پيش مي‌آيد كه داستانهاي عاشيقي عصر صفوي چه ساختاري داشته و اسكلت وجودي آنها چگونه شكل گرفته است. براي اين منظور داستانهاي «اصلي و كرم»، «عاشيق غريب و شاه‌صنم»، «طاهر و زهره»، «نوروز و قنداب»، «شاه اسماعيل و عرب زنگي»، «آرزو و قنبر»، «عباس و گلزار» و «شاه اسماعيل و گولگز» بررسي دقيق شد.اين پژوهش نشان مي دهد كه دستانها پس از پايان دوره‌ حماسه ظهور كرده‌اند. جمعبندي نظريات فولكلورشناساني چون پرتو نائيلي بوراتاو، محرم ارگين، حسين اسماعيل‌اوف و محمدحسين طهماسب مبين اين نكته است كه ظهور داستانهاي عاميانه عاشيقي براي پر كردن فضاي باقيمانده از حماسه‌هاي قرن 15 ميلادي و قرون قبلي است. داستانهاي دده قورقود نيز به عنوان محصول دوره‌ گذار از داستان حماسي به داستان عاميانه پذيرفته مي‌شود. يافته‌هاي ديگر پژوهش نشان مي‌دهد كه ساختار داستانها ضمن اينكه شالوده‌ اصلي حماسه‌ها را حفظ كرده‌، تغييراتي بنيادي يافته و شخصيت‌هاي متفاوتي نيز به وجود آورده است.