ترتيبات خلق پول بانكي؛ تفسيري از نابرابري‌ اعتباري با تاكيد بر وام ‌دهي ارتباطي

مطابق با نظريه هاي انديشمندان مكتب پولي اتريشي، خلق پول به منزله خلق قدرت خريد جديد به دليل اينكه به طور همزمان در اختيار مصرف‌كنندگان قرار نمي‌گيرد منجر به افزايش نابرابري مي‌شود و لذا اعمال محدوديت بر قدرت خلق پولي بانكي مي‌تواند از افزايش نابرابري جلوگيري نمايد. بررسي دو رويكرد رقيب در اين حوزه نشان مي‌دهد رويكرد ضريب فزاينده عرضه اعتبار را پيش از آنكه تابعي از ارزيابي‌هاي اعتباري بداند تابعي از جريان ورودي ذخاير و عرضه ‌آن‌ها توسط بانك مركزي در نظر مي‌گيرد. اين در حالي است كه در رويكرد خلق پول بانكي، وجود ذخاير يك نياز پيشيني براي بانك نيست. عدم نياز بانك به ذخاير، سبب شكل‌گيري نوعي از خلق پول بانكي تحت عنوان خلق منفعلانه مي‌شود كه اساسا نسبت به عرضه ذخاير بي‌كشش است و حجم گسترده‌اي از آن را تسهيلات پرداخت‌شده به اشخاص مرتبط و نزديك به بانك تشكيل مي‌دهد. اين نوع از وام‌دهي اگرچه سبب كاهش هزينه ارزيابي شايستگي اعتباري مي‌شود اما در عين حال قدرت خريد جديدي را در اختيار بخش كوچكي از جامعه قرار مي‌دهد كه زودتر از سايرين به آن دسترسي پيدا كرده‌اند و اصولا محدود به قوانين احتياطي مانند نسبت وام به ارزش نيستند. بررسي عملكرد شبكه بانكي در اقتصاد ايران نيز نشان مي‌دهد ميزان تسهيلات ارائه‌شده به اشخاصي كه داراي رابطه بلندمدت با بانك هستند بسيار فراتر از حدود مشخص‌شده در قوانين احتياطي مي‌باشد كه با توجه به تنگناي اعتباري در اقتصاد ايران، خود دال بر افزايش نابرابري در دسترسي به اعتبار است.