دو نگاه رقيب درون‌نگر و برون‌نگر به مفهوم مرجعيت علمي: تبيين و ارزيابي

اثر حاضر با بررسي آثار پژوهشي موجود، دوگانگي موجود درباره‌ مفهوم مرجعيت علمي را به شكل واضح تبيين و ويژگي‌هاي هر يك از ديدگاه مخالف هم را مشخص مي‌كند تا در سياست‌گذاري علم و تدوين قوانين ارزيابي دانشگاه‌ها، از واگرايي سياستي ناشي از تشابه لفظي پرهيز شود.پس از بيانات رهبر انقلاب در سال ۱۳۸۴، مفهوم مرجعيت علمي وارد واژگان سياست علم ايران شد. اغلب پژوهش‌هاي موجود بر بيانات ايشان و اسناد بالادستي سياستي متمركز بوده‌ و اين مفهوم را از مفاهيم مشابه موجود در پيشينه‌ جهاني سياست علم جدا دانسته‌اند. پژوهش‌ها همچنين به رابطه‌ مرجعيت علمي با قدرت نرم و اقتدار ملي و مدل‌سازي روش‌هاي نيل به مرجعيت علمي پرداخته‌اند. تعدد و ناسازگاري تعاريف موجود و لزوم دستيابي به تعريفي مشخص از مرجعيت علمي مورد توجه برخي پژوهشگران بوده، اما دوگانه‌ درون‌نگري و برون‌نگري به ‌عنوان ريشه‌ ناسازگاري تعاريف بررسي نشده است.در اين پژوهش از مرور نظام‌مند مقالات موجود بر اساس نمايه‌ نورمگز، همايش الگوي اسلامي ايراني پيشرفت و ويژه‌نامه‌ مرجعيت علمي نشريه‌ فرهنگ و ارتقاي سلامت و در مرحله‌ بعد، از تحليل مقوله‌محور (تماتيك) مقالات براي استخراج مضامين اصلي استفاده شد.با بررسي ۳۶ مقاله، ۲۰ مقوله درباره‌ چيستي مرجعيت علمي يافت شد كه اغلب از سال ۱۳۹۵ به بعد نگاشته شده‌اند. اين مقولات را مي‌توان در دو گروه درون‌نگر و برون‌نگر دسته‌بندي كرد. برخي پژوهشگران به ‌دليل بي‌توجهي به اين دوگانه‌ مفهومي، دچار تناقض در آرا و تشتت دروني در نوشتار شده‌اند.به‌رغم استفاده‌ بسياري از سياستمداران و سياست‌پژوهان از ديدگاه درون‌نگر، اين ديدگاه با تعاريف سنتي مرجعيت ناسازگار است و در عمل نيز تبيين مناسبي از مرجعيت علمي ارائه نمي‌كند. همچنين، ديدگاه درون‌نگر معيار ارزيابي خودبسنده‌اي ارائه نمي‌كند. سياستمداران و سياست‌پژوهان ناگزيرند از ديدگاه برون‌نگر استفاده كنند تا بتوانند تحليل واقع‌بينانه‌اي از مرجعيت علمي داشته باشند.