مطالعه كيفي مباني فلسفي طبيعت از ديدگاه انديشه اسلامي و سكولار و ارائه الگوي اخلاقي پايداري محيط زيست

زمينه و هدف: بر حسب مباني فلسفي در اسلام، علوم مربوط به طبيعت بدون توجه به ماهيت خالق آن مورد مطالعه قرار نمي‌گيرد و توسعه پايدار رويكرد جامعي است كه به شيوه‌هايي مي‌پردازد تا منابع طبيعي ضايع نگردد، به گونه‌اي كه در آينده در دسترس باشد. براي دستيابي به پايداري زيست‌محيطي و ارائه الگوي اخلاقي پايداري محيط زيست، مي‌توان مباني فلسفي طبيعت را از منظر انديشه اسلامي و سكولار و ارائه الگوي اخلاقي پايداري زيست‌محيطي به ويژه از راهبردهاي عملي و قابل اعتماد آن‌ها مقايسه كرد. روش: اين مطالعه ‌با‌ رويكرد ‌كيفي ‌و به شيوه تحليلي ـ  استنتاجي و با بهره‌گيري از روش كتابخانه‌اي و فيش برداري به ‌بررسي تحليلي و مقايسه‌اي مباني فلسفي طبيعت از ديدگاه انديشه اسلامي و سكولار و ارائه الگوي اخلاقي پايداري محيط زيست پرداخت.ملاحظات اخلاقي: اصل صداقت، بي‌طرفي و امانتداري و اصالت اثر از اصول بنيادين اين مطالعه به شمار مي‌رود.يافته‌ها: ديدگاه اسلام بر بسياري از رفتارهاي زيست‌محيطي مورد نياز براي دستيابي به پايداري جهاني تأثير مي‌گذارد، در حالي كه ديدگاه سكولار بر برخي رفتارهاي طرفدار محيط زيست مورد نياز براي دستيابي به پايداري محلي تأثير مي‌گذارد. همچنين ديدگاه سكولار بر رفتارهاي محيطي تأثير مي‌گذارد، اما اسلام مشكلات اقدام جمعي را براي دستيابي به پايداري كوتاه‌مدت حل مي‌كند، در حالي كه سكولار براي حل مشكلات اقدام جمعي را براي دستيابي به پايداري بلندمدت در نظر مي‌گيرد، به علاوه مباني فلسفي طبيعت از نگاه قرآن كريم عبارتند از: خلقت نظام احسن و لزوم حفظ، وجود حكمت، تقدم تزكيه بر تعليم، عمران زمين، امانت داربودن و كرامت و مسئوليت‌پذيري انسان، حفظ محيط زيست، زمين مسخر و وظيفه اصلاح‌گري انسان و از نگاه سكولار عبارتند از: حذف متافيزيك و خصلت انسان‌محورانه.نتيجه‌گيري: پايداري محيط زيست صرفاً به مسائل اقتصادي مرتبط نمي‌باشد، بلكه بيشتر با ارائه الگوي اخلاقي و تكنولوژي با محور اخلاق و معنويات مرتبط است كه البته مباني فلسفي اسلام و سكولار در اين زمينه متفاوت مي‌باشد. با ملاحظه تقدم نگاه اسلامي در تمام عرصه‌هاي زندگي، بر اساس مباني فلسفي موجود در قرآن كريم و ديدگاه اسلامي و اينكه الگوي واحدي براي كل كشورها به خصوص براي شاخص‌هاي پراهميت عملكرد محيط زيست در راستاي پايداري محيط زيست نمي‌توان ترسيم كرد و بايد شرايط بومي مختلف كشورها در نظر گرفته شود؛ از اين رو الگوي اخلاقي پايداري محيط زيست شامل: اولويت توجه به خالق يكتا، حكمت و هدف از خلقت جهان، ملحوظ‌ داشتن وظيفه انسان‌ها نسبت به زمين و حفظ ارزش و مسئوليت‌پذيري نسبت به آن و در نهايت آباداني زمين، عملكرد بر اساس شاخص‌هاي پايداري است كه بايد از طريق مراكز و رسانه‌هاي آموزشي و تربيتي فرهنگ‌سازي شود.