جايگاه «تفسير» و «تبيين» در علوم انساني

تبيين‌گرايي و تفسيرگرايي دو جريان عمده در علوم انساني هستند كه اختلافات فراواني ميان فيلسوفان علوم انساني پديد آورده‌اند. اين مسئله با تعابير مختلفي از قبيل علت‌گرايي و دليل‌گرايي، علت‌كاوي و معناكاوي، قانون‌محوري و قاعده‌محوري و امثال آن بيان شده است. قرائت‌هاي مختلفي از جايگاه و رابطۀ  اين دو در علوم انساني ارائه شده است. مسئلۀ اصلي مقاله حاضر اين است كه آيا اين‌ها دو كاركرد متعارض‌ هستند يا دو كاركرد مستقل؟ يا اينكه يكي به ديگري قابل تحويل است؟ به تعبير ديگر، آيا پذيرش تبيين در علوم انساني ملازم با انكار تفسير و بالعكس دفاع از تفسير ملازم با انكار تبيين است؟ يا آنكه براي داشتن فهمي واقع‌بينانه از كنش‌هاي انساني به هر دو نياز داريم؟ در اين نوشتار به روش تحليلي و فلسفي ضمن نقد سه ديدگاه «عينيت تفسير و تبيين»، «تبيين به‌جاي تفسير» و «تفسير به‌جاي تبيين»، از ايدۀ ضرورت هر دو كاركرد براي كشف حقيقت و دسترسي به واقعيت در مطالعات كنش‌هاي انساني دفاع كرديم و نشان داديم كه هيچ‌يك از اين دو نمي‌تواند ما را از ديگري بي‌نياز كند.