مناسبات سياسي و اقتصادي قفقاز در دوره حكومت زنديه (سال‌هاي 1794-1749م.)

پس از تنزل قدرت حكومت افشاريه، كنترل و حفاظت‌ نواحي دوردستي چون قفقاز كه دشوارتر بود، با نابساماني‌هاي متعددي مواجه شد. در چنين شرايطي، حكومت زنديه به‌عنوان جانشين جديد قدرت روي كار آمد. كريم خان زند و جانشيان او با تصاحب اين جايگاه كوشيدند تا دوراني از اقتدار و شكوه همانند دوره اعتلاي نادر شاه افشار ايجاد كنند، اما تلاش‌هاي منقطع­ آنها ثمري در پي نداشت. اين پژوهش در صدد است تا با شيوه توصيفي- تحليلي و بر پايه مطالعات كتابخانه‌اي مبتني بر داده‌هاي به‌دست آمده از لابلاي كتاب‌ها و متون تاريخي، نوسانات اوضاع اجتماعي و سياسي و تأثير آن بر قفقازيه پس از سقوط صفويان و افشاريان را با استقرار حكمراني زنديان مورد بررسي قرار دهد، تا به اين پرسش پاسخ دهد كه: قفقاز با حكمراني دولت زنديه با چه تغيير و تحولاتي در عرصه سياسي- اقتصادي مواجه گرديد؟ نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه حكومت زنديه، نه تنها نتوانست به دوران شكوه نادر شاه افشار بازگردد، بلكه قفقاز از نخستين نواحي بود كه در اين دوران تمايلات جدايي‌طلبانه از خود نشان داد؛ امري كه از اختلافات قومي و مذهبي ناشي مي‌شد و ضعف حكومت مركزي به تشديد آن دامن مي‌زد. در پي چنين شرايطي، جامعه قفقاز دچار بحران سياسي و اقتصادي شد و در آن وضعيت بي‌ثبات، سيري نزولي آغاز گرديد؛ فرآيندي كه حاصل ضعف سياسي ساختار قدرت حكومت زنديه در اداره نواحي دوردست قلمرو ارضي ايران بود.