تحليلي نو از تدوين و تصويب قراردادهاي نفتي ايران و انگليس در دولت ايران بر اساس نظريه گراهام آليسون

بررسي رويدادها و جريان‌هاي سياسي دو قرن اخير و ارائه مستندي از تاريخ سياسي- اجتماعي ايران معاصر، ضرورتي سياسي است و به‌طور گريزناپذيري، موفقيت سياست خارجي ايران در پيوند با موضوع نفت است و اين موفقيت در بهترين حالت، زماني به‌دست ‌آمده كه سياست خارجي كشور جهت‌گيري بين‌المللي داشته است. در سياست خارجي، تصميمات محصول فرآيند كار و وظيفه يك‌ نهاد نيست، بلكه محصول تأثير جايگاه افرادي تلقي مي‌شود كه از موقعيت شغلي خود استفاده و به ايفاي نقش پرداخته‌اند. بايد گفت كه ويژگي‌هاي شخصي، شغلي، انگيزه‌ها و عقايد بوروكراتيك در فرآيند تصميم‌گيري، نقش عمده‌اي ايفاء مي‌كنند و محيط روانشناختي، منبع غني براي تبيين تصميمات است. ايدئولوژي و عقايد، ميراث تاريخي ذهني، شخصيت فردي و آمادگي ذهني از متغيرهاي محيط روانشناختي هستند. در دويست سال اخير، روابط خارجي ايران و انگليس، فراز و نشيب‌هاي فراواني داشته كه تحليل مسائل سياسي- نفتي دو كشور در اين دوره، بخش جداناشدني از تاريخ سياسي- اجتماعي ايران است. روش پژوهش در اين مقاله توصيفي- تحليلي است و مطالعات كتابخانه‌اي و اسناد را با دقت تحليلي تركيب مي‌كند و بر اساس نظر گراهام آليسون، تحليل سياست خارجى و رفتار حكومت‌ها را برحسب الگوى بازيگر خردمند مورد ارزيابى قرار مي‌دهد؛ بنابراين، مقاله حاضر تلاش دارد به اين پرسش پاسخ دهد كه شخصي‌نگري پادشاهان و زمامداران دوره مورد پژوهش از قرارداد دارسي در سال 1901م. تا قرارداد نفتي سال 1933م. چه تأثيري بر سياست خارجي ايران و انگليس با موضوع نفت داشته است؟