نقش گزارش هاي مأموران اروپائي در شناخت راه هاي ايرانِ دوره قاجار (مطالعه موردي: مسير ملاير- بروجرد)

توسعه آزادراهي ساليان اخير، بسياري از مسيرهاي تاريخي و شهرهاي كوچك‌تر را از چرخه حمل‌و‌نقل مسافري كشور خارج نموده و به اقتصاد آنها آسيب وارد كرده است. لازمه حفاظت و احياي اين مسيرها، شناخت دقيق استعدادها و جاذبه‌هاي حول آنها است و از آنجا كه عمده راه‌هاي كشور در قرن گذشته بر بستر شبكه راه‌ها در دوره قاجار شكل گرفته‌اند، منابع تاريخي اين دوره شناخت بهتري از اين مسيرها ارائه مي‌دهند. اين منابع به دو دسته اصلي اروپائي و ايراني تقسيم مي‌شوند. استخراج اطلاعات مناسب جغرافيايي از منابع ايراني در مقابل گزارش‌هاي مأموران اروپائي مجهز به دانش و ابزار روز دنيا ‌قابل‌مقايسه نيست؛ بنابر اين هدف پژوهش حاضر، تبيين نقش گزارش‌هاي مأموران اروپائي در شناخت راه‌هاي ايران در دوره قاجار با محوريت مسير ملاير- بروجرد است كه به روش تحليل تاريخي و با استفاده از منابع دست اول كتابخانه‌اي و بايگاني‌ها انجام گرفته است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهند كه گزارش‌هاي دقيق مأموران اروپائي، علاوه بر آنكه در كيفيت معرفي اين مسير بسيار متفاوت هستند، مسير ديگري را با عبور خط تلگراف به‌عنوان مسير اصلي معرفي كرده‌اند كه در منابع ايراني اشاره‌اي به آن نشده و از لحاظ فاصله، كوتاه‌ترين و از لحاظ جاذبه‌هاي طبيعي و تاريخي بسيار غني است. اين امر مي‌تواند در مورد بسياري از نقاط ديگر كشور صدق كند و موضوع پژوهش‌هاي آتي قرار گيرد.