بررسي رقابت درون گونه‌اي در توده خالص دست كاشت با استفاده از شاخص‌هاي رقابت

سابقه و هدف: به‌منظور تخمين رقابت درختان مدل‌هاي رقابتي زيادي از ساده تا چندبعدي توسعه يافته‌اند كه در همه آنها شاخص رقابت به‌عنوان معياري براي نمايش تعامل بين درختان است و هدف اين شاخص‌ها ارزيابي تنش رقابتي با توجه به تعاملات بين درختان است. اين شاخص‌ها عموماً براساس ويژگي‌هاي مورفولوژيك درختان ساخته شده‌اند و يا تابعي از فاصله تا نزديكترين درختان همسايه هستند. روشن شدن رقابت فردي درختان، با استفاده از شاخص‌هاي رقابت مبتني بر تكنيك‌هاي رياضي است كه نشاندهنده درجه‌اي از رقابت است كه درخت از همسايگان تأثير مي‌پذيرد و اغلب اين نتيجه متصور است كه اثرات همسايگي بر رشد درختان به‌دليل محدود شدن دسترسي به منابع، در درجه اول منفي است. از اين‌رو هدف پژوهش حاضر بررسي رقابت درون گونه‌اي در توده خالص دستكاشت با استفاده از برخي از شاخص‌هاي رقابت است.مواد و روش‌ها: شاخص‌هاي رقابت مستقل از فاصله معمولاً به عنوان نسبت اندازه درختان مدنظر است (مانند قطر در ارتفاع برابر سينه، ارتفاع، سطح مقطع يا تاج پوشش) تا رقابت‌پذيري آن گونه را نشان دهند. در شاخص‌هاي وابسته به فاصله نيز از ابعاد درختان همسايه و فاصله آنها از يكديگر استفاده مي‌شود. به منظور محاسبه شاخص‌هاي رقابتي شامل شاخص رقابت مستقل از فاصله (IDI)، شاخص رقابت وابسته به فاصله بر حسب قطر (DDIdbh) و شاخص رقابت وابسته به فاصله بر حسب ارتفاع (DDIh) پارامترهاي قطر برابر سينه و ارتفاع كل تمام درختان به صورت آماربرداري صد درصد در داخل قطعات نمونه به مساحت يك هكتار در چهار توده از جنگل دستكاشت گونه صنوبر در استان گيلان انجام شد. همچنين فاصله درختان نيز اندازه‌گيري شد. سپس به منظور بررسي چگالي چوب و استفاده از مقدار آن در شاخص رقابت مستقل از فاصله، در هر قطعه نمونه 15 درخت به‌صورت تصادفي و داراي پراكنش مناسب در طبقات قطري مختلف انتخاب و براي انجام آناليز چگالي چوب قطع شدند و فرآيند محاسبه چگالي انجام شد.يافته‌ها: نتايج نشان داد كه توده‌ها از نظر هر دو نوع شاخص داراي شرايط رقابتي معني‌داري نسبت به يكديگر بودند. از نظر شاخص رقابتي مستقل از فاصله همه توده‌ها داراي اختلاف معني‌داري بودند (0.05 ≥ p). اما نتيجه مقايسه شاخص رقابت وابسته به فاصله براي قطر درختان نشان داد كه توده 3 داراي اختلاف معني‌داري با ساير توده‌ها است و توده‌هاي 1 و 3 و 4 نيز اختلاف معني‌داري با يكديگر داشتند (0.05 ≥ p). مقايسه شاخص رقابت فاصله‌اي براي ارتفاع درختان نيز نشان داد كه توده‌هاي 1 و 2 بدون اختلاف بوده اما با توده هاي 3و 4 اختلاف معني‌داري را نشان دادند (0.05 ≥ p).نتيجه‌گيري: محاسبه انواع شاخص‌هاي رقابت مي‌تواند در برنامه‌هاي پرورشي مانند تنك كردن توده‌هاي دستكاشت بسيار كاربردي باشد. نتايج چنين مطالعاتي مي‌تواند درك روشن‌تري از ساختار مكاني و فضايي درختان در اختيار قرار دهد.