تبيين ديالكتيك فضا و مفهوم حق به شهر از منظر نظريه‌هاي انتقادي شهري

فضاهاي شهري را نمي‌توان تنها برساخته‌اي طبيعي در بستر فرايند رشد و تكامل تاريخي شهرها در نظر گرفت؛ بلكه اين فضاها همواره از طريق عوامل متعدد و چندگانه‌اي همچون سرمايه، سياست و جامعه سازمان‌دهي مجدد و بازتوليد مي‌شوند. اين در حالي است كه امروزه با توجه به تسلط سياست‌هاي نئوليبراليستي و سرمايه محور بر فضاهاي شهري، ابعاد اجتماعي توليد فضا ناديده گرفته شده است. ازاين‌رو اين مقاله با ماهيت بنيادي مبتني بر نظريه انتقادي شهري و با اتخاذ روشي توصيفي- تحليلي كوشش كرده است تا با تبيين ديالكتيك فضايي در رابطه با نقش سياست، سرمايه و اجتماع در توليد فضا، اثرات آنها را بر فضا و جامعه شهري آشكار سازد. شيوه گردآوري داده‌هاي پژوهش از طريقه مطالعات كتابخانه‌اي و اسنادي است و تجزيه‌وتحليل موضوعات با به‌كارگيري تحليل‌هاي كيفي- انتقادي بر پايه نظريه انتقادي شهري صورت پذيرفته است. يافته‌هاي اين تحقيق آشكار مي‌سازد كه سياست‌هاي اقتصادي مسلط بر فضاهاي اجتماعي شهرها، معضلاتي همچون بحران مسكن و كالايي شدن آن در بازار آزاد، سوداگري در بخش مستغلات شهري، تضعيف نقش دولت در برنامه‌ريزي فضايي و اجتماعي شهر، تشديد پديده زاغه‌نشيني، حكمراني محلي سرمايه محور، طبقاتي شدن جامعه، قطبي شدن فضاي شهري و نيز ناديده انگاري مفهوم حق به شهر را در پي داشته است. در ادامه اين پژوهش با به‌كارگيري نظريه حق به شهر لوفور و پيوند آن با مفهوم پراكسيس شهري به‌عنوان يك كنش اجتماعي به دنبال ارائه يكسري از راهبردهاي اجتماع‌محور است و در پايان نتيجه مي‌گيرد كه كنش‌ها و مطالبه گري شهروندان در غالب يك سازمان‌يافتگي اجتماعي مي‌تواند در مقابل اين سياست‌هاي اقتصادي سرمايه محور و مسلط بر فضاهاي شهري يك راهبردي مؤثر و جايگزين باشد.