بررسي انتقادي ديدگاه جان كاتينگهام پيرامون تجربۀ ديني و كاركرد آن در تشكيل باور ديني

جان كاتينگهام، به دو نوع تجربۀ ديني توجه دارد: تجربۀ ديني عام و تجربۀ ديني خاص. ازنظر او تجارب عمومي، نيازي به آموزش خاص و پيچيده، تحقيقات علمي يا نظريه‌پردازي فلسفي ندارد، بلكه اقدامي ساده براي پذيرش يك هديه است. البته، چنين تجاربي برخلاف مشاهدات روزمره در دسترس همگان نيست و تحقق آن نيازمند شرايط خاصي است. وي دربارۀ تجارب ديني خاص نيز معتقد است در مواجهه با قسمت‌هايي از كتاب مقدس كه مشتمل بر گزارش چنين تجاربي هستند، نه بايد رويكردي طبيعت‌گرايانه يا اسطوره‌زدايانه داشت و نه رويكردي ظاهرگرايانه؛ بلكه بايد به‌گونه‌اي اين فقرات را تفسير نمود كه هم محتواي شگفت‌انگيز آن حفظ شود و هم اين محتوا تقابلي با علم مدرن نداشته باشد. اثر پيش با استفاده از مباني فلسفۀ اسلامي، مروري انتقادي بر هر دو قسمت ديدگاه وي دارد. حاصل اين نقدها آنكه با توجه به شخصي بودن قرائن حاصل از تجارب ديني، تضمين معرفتي اين تجارب به‌وسيلۀ شيوۀ عقلي و وحياني حاصل مي‌شود و بر اين اساس، اين تجارب را نمي‌توان راهي مستقل در كنار راه عقلي و وحياني دانست. همچنين مشاهدۀ تجارب ديني خاص، مشاهدۀ حسي نبوده و در ظرف خيال و واهمۀ بشري رخ مي‌دهد بدون آنكه متعلق اين تجارب، از ويژگي نفس الامري خود تبدل يافته باشند.