دگرديسي هويت «خود» و « دگر» در انديشه‌ اقبال لاهوري

هدف اين مقاله، واكاوي تطور مفهوم و مصداق خود و دگر در انديشه و كنش سياسي علامه اقبال لاهوري است. اقبال، نه ‌تنها از انديشه‌‌ورزان بزرگ شبه‌قاره، بلكه شاعر مبرز پارسي ‌گوي و از احياكنندگان بزرگ هويت اسلامي و درعين‌حال از بنيانگذاران دولت پاكستان محسوب مي‌شود. سؤال اصلي مقاله اين است كه تحول «خود» و «دگرِ» هويتي در انديشۀ فكري و سياسي اقبال لاهوري چگونه بود؟ فرضيۀ مقاله نيز اين‌گونه صورت‌بندي شده است: انديشۀ سياسي اقبال از «خود» سازندۀ عرفاني در برابر «دگر» انزواطلب صوفيانه و هويت فردي به هويت جمعي تحول يافت. هويت اجتماعي خودي مورد نظر اقبال ابتدا در برابر دگر استعماري بريتانيا معنا مي‌يافت و پس از آن به هويت اسلامي در برابر هويت هندي و سپس به هويت ناسيوناليستي تحول يافت. انديشه‌هاي اقبال موجب شكل‌گيري كشور پاكستان شده است. ابهام در بين هويت خود و دگر كه در انديشۀ اقبال وجود داشت، براي دولت پاكستان به ارث گذاشته شده است. فرضيۀ مقاله با روش توصيفي-تحليلي پردازش شده است.