بررسي آراء وحدت وجودي ابن عربي و اشرف جهانگير سمناني (عارفي در شبه ‌قاره)

هستي ‌شناسي عرفاني، يكي از موضوعات اساسي در حوزه عرفان اسلامي است؛ اين موضوع، از طريق آموزه‌هاي ابن‌عربي، بيشتر نمود و ظهور يافته است. از مهم‌ترين مباحث مطرح‌شده در هستي‌شناسي ابن‌عربي، بحث وحدت وجود است. پرسش اصلي اين پژوهش به‌طوركلي اين است كه تلقي ابن‌عربي (م: 638 ه.ق) و اشرف جهانگير (م: 828 ه.ق) از وحدت وجود و وجوه اشتراك و افتراق آراي آن دو عارف چيست؟ به‌دنبال اين پرسش، جستار پيشِ‌رو، با روش توصيفي-مقايسه‌اي، به اثبات براهين وحدت وجود از ديدگاه ابن‌عربي و اشرف جهانگير پرداخته است. ابن‌عربي، واضع نظرية وحدت وجود است؛ درحالي‌كه اشرف جهانگير، از شاگردان شيخ علاءالدولة سمناني است؛ با وجود اين ازجمله عرفايي است كه پيرو نظرية وحدت وجود است. در جهان‌بيني ابن‌عربي و اشرف، تعاليم قرآني و احاديث نبوي جايگاه ويژه‌اي دارد. در بحث تجلي، اشرف به تأسي از ابن‌عربي قائل به تجلي در هستي است. جهان‌بيني ابن‌عربي، آميخته با سرّ است كه درنهايت به «حيرت» و «هيبت» ختم مي‌شود؛ امّا به‌دليل غلبة انديشه‌هاي كلامي و قواعد فقهي اشرف جهانگير، او در اثبات وحدت وجود، بيشتر سياق كلامي و فقهي را پيش گرفته؛ با وجود اين در شاكلة كلي مباحث وجود‌شناختي، متمايل به آراي ابن ‌عربي است.