خشكي زاينده‌رود؛ بستر يك كنش جمعي

بحران آب در ايران، مسئله‌اي فراتر از چرخه‌هاي خشك‌سالي ـ ترسالي است. اگرچه كاهش بارش‌ها و تغيير الگوي آن‌ها، موجب كاهش انباشته‌هاي منابع آبي شده است، اما بحراني‌شدن وضعيت آب در سطوح هستي‌شناختي و معرفت‌شناختي بسياري از ايرانيان روي ‌داده است. بازخواني بحران آب در ايران به‌مثابۀ يك مسئلۀ اجتماعي، از گذر كنش گروهي كشاورزان اصفهاني و بحران آب در زاينده‌رود اصفهان، هدف اين نوشتار است. حضور ميداني در ميان معترضين شرق اصفهان در وضعيت اعتراضي سال ۱۳۹۷، سرآغازي براي طرح پرسمان حاضر شد. در اين مقاله از روش تحليل محتواي كيفي و بررسي نمودهاي رسانه‌اي و تفسير معنايي و چهارچوب مفهومي جانستون استفاده شده است. نتايج نشان داد كه با بحراني‌ترشدن وضعيت آب كشور و پديدارشدن ناآرامي‌هاي اجتماعي، چهارچوب تشخيصي خشك‌سالي هيدروليكي جاي خود را به چهارچوب تشخيصي تخصيص ناعادلانه داده است و جرقۀ كنش جمعي زاينده‌رود از همين جابجايي چهارچوب‌ها و با شكل‌گيري امر سياسي پديد آمده است. سه مضمون اصلي كشف‌شده در اين مطالعه، تلاش براي مفهوم‌پردازي در مورد اين فرايند است. نخست، فضاي تفسيري كه مبيّن شكل‌گيري امر سياسي در زاينده‌رود است؛ دوم، فضاي پرفورمنسي كه راهبرد قانوني‌بودن، راهبرد خودي‌بودن و خودي‌ماندن، راهبرد تداوم و پايداري اعتراضات و راهبرد سوژۀ مظلوم را بازنمايي مي‌كند و سوم، فضاي ساختاري كه در سطح نهادي، به نظام صنفي كشاورزان و در سطح عمل، به اثرگذاري بر سياست پرداخته است.