ارزشگذاري اقتصادي كاركردهاي دارويي و علوفه‌اي در تيپ‌هاي گياهي مرتع جلمبادان، شهرستان جوين

سابقه و هدف: مراتع توليدات و خدمات متنوعي براي بهره‌برداران ايجاد مي‌كنند اما در حال حاضر برداشت علوفه الويت اول بهره‌برداري از مراتع به شمار مي‌رود. توجه به انواع خدمات ارائه شده توسط مراتع و تعيين ارزش اقتصادي اين خدمات به مديران در بهبود برنامه‌ريزي و مديريت بهينه، ايجاد اشتغال و افزايش سطح درآمد بهره‎برداران كمك مي‌كند. هدف از تحقيق حاضر بررسي ارزش اقتصادي و مقايسه درآمد كاركرد علوفه‌اي و دارويي مرتع جلمبادان شهرستان جوين است.مواد و روش‌ها: جهت تعيين محدوده‌هاي همگن از لحاظ پوشش گياهي به‌منظور مطالعه دقيق‌تر و آسان‌تر پارامترهاي مختلف مربوط به توليد مرتع اقدام به تيپ بندي گرديد. سپس ليست فلورستيك تيپ‎هاي گياهي تهيه شد. نمونه برداري از پوشش گياهي در منطقه معرف هر تيپ گياهي با استفاده از شش ترانسكت ۵۰ متري و پلات ۱×۲ مستطيل شكل انجام شد و تعداد پلات ها بر اساس فرمول كوكران ۳۶۸ عدد برآورد شد. جهت محاسبه توليد سالانه گياهي در سطح تيپ هاي مرتعي از روش مضاعف استفاده شد. بر اين اساس در تمام پلات ها ميزان علوفه توليدي بر اساس مشاهده تخمين زده شده است، هم‌زمان در  ۲۵ درصد ازپلات ها گياهان علوفه اي در سـطح پلات قطع شد. در اين تحقيق حد مجاز بهره برداري ۵۰ درصد در نظر گرفته شده است. برآورد توليد گياهان دارويي با توجه به اندام مصرفي آن‌ها متفاوت است. بنابراين پس از شناسايي گياهان دارويي و اندام مورد استفاده ي آن ها روش مناسب برآورد توليد انتخاب گرديد. جهت برآورد اقتصادي توليد علوفه از روش هزينه جايگزين استفاده گرديد. از اين‌رو گياه جو به‎عنوان محصول جايگزين انتخاب گرديده است. جهت تعيين ارزش اقتصادي گياهان دارويي منطقه از روش قيمت بازار استفاده شد. نتايج: شش تيپ گياهي و ۱۱۹ گونه گياهي در منطقه مورد مطالعه شناسايي شد. نتايج نشان داد علوفه توليدي در كل سطح مرتع ۱۱۸۰ تن و علوفه قابل‌دسترس ۵۹۰ تن بوده و هر هكتار از مرتع جلمبادان به‌طور متوسط پتانسيل توليد ۱۴۴ كيلوگرم علوفه را دارد. ارزش اقتصادي علوفه قابل‌دسترس در كل سطح مرتع برابر 805 ميليون و 775 هزار تومان و در هر هكتار مرتع  ۹۸ هزار و ۲۴۱ تومان است. همچنين پتانسيل توليد گياهان دارويي  برابر ۲۵۶ تن در كل مرتع و ارزش اقتصادي آن برابر با 2 ميليارد و 845 ميليون تومان در سال 1399 در كل سطح مرتع مورد مطالعه است. درآمد گياهان دارويي پس از كسر هزينه هاي برداشت در سال ۱۳۹۹ برابر 1 ميليارد و 440 ميليون تومان شد. درآمد هر هكتار مرتع بر اساس كاركرد گياهان دارويي و صنعتي 175٫672 تومان برآورد شده است. نتايج نشان مي دهد درآمد حاصل از بهره برداري از گياهان دارويي و صنعتي 1/78 برابر بيشتر از بهره برداري از گياهان علوفه اي است. نتيجه‌گيري: بهره برداري از گياهان دارويي فعاليتي با ارزش اقتصادي بالا است و منبع درآمد خوبي براي مرتع‌داران و بهره‌برداران از مرتع است. علاوه بر برداشت علوفه به‌عنوان يك منبع درآمد براي مرتع‌داران مي‌توان از برداشت گياهان دارويي و فراوري آن‌ها جهت بهره‌برداري حداكثر از مراتع و كاهش خسارت به آن‌ها استفاده كرد.