بررسي پيامدهاي تغيير اقليم بر گستره حال و آينده در منه كوهي (Artemisia aucheri Boiss) در رويشگاه‌هاي مرتعي زاگرس مركزي، استان چهارمحال و بختياري

سابقه و هدف: بررسي اثر تغيير اقليم بر پراكنش گونه‌هاي گياهي به‌منظور مديريت و حفاظت پايدار مراتع امري ضروري است. يكي از آثار مهم تغيير اقليم بر گياهان جابجايي گستره جغرافيايي آن‌هاست. تغيير اقليم سبب ايجاد تغييرات در دامنه بردباري و دامنه انتشار گياهان مي‌شود. با توجه به پيچيدگي اكوسيستم‌هاي طبيعي و پديده تغيير اقليم، به‌منظور بررسي، كنترل و پيامدهاي تغيير اقليم بر آشيان بالقوه گونه‌هاي گياهي از مدل‌هاي پراكنش گونه‌اي استفاده مي‌شود. در اين پژوهش گستره كنوني و بالقوه آينده گونه درمنه كوهي (Artemisia aucheri Boiss) در استان چهارمحال و بختياري براي سال 2050 تحت دو سناريو RCP4.5 و RCP8.5 و با استفاده از مدل رگرسيون لوجستيك مورد بررسي قرار گرفت.مواد و روش‌ها: ابتدا نقشه حضور و عدم حضور گونه A. aucheri از روي نقشه به‌هنگام‌شده طرح مناطق اكولوژيك كشور تهيه شد و بر اساس بازديدها و مشاهدات ميداني ضمن اصلاح نقشه، نقاط رخداد گونه جمع‌آوري شدند. به‌منظور تهيه نقشه پيش‌بيني گستره حال و آينده گونه‌ منتخب از روش آماري رگرسيون لوجستيك استفاده گرديد. بدين منظور، 19 متغير زيست‌اقليمي و سه متغير فيزيوگرافي (شيب، جهت، ارتفاع) به‌عنوان متغيرهاي مستقل و متغيرهاي حضور و عدم حضور گونه به‌عنوان متغيرهاي وابسته وارد مدل رگرسيون لوجستيك شدند و معادله مربوط به‌دست آمد. پس از اطمينان از كارآمد بودن مدل از آن براي پيش‌بيني پراكنش جغرافيايي گونه‌ منتخب در سال 2050 توسط مدل گردش عمومي MRI-ESM2-0 تحت سناريو RCP4.5 و RCP8.5، استفاده و نتايج آن در نرم‌افزار ArcGIS 10.5 تبديل به نقشه شد.نتايج: بر مبناي نتايج، از بين متغيرهاي زيست‌اقليمي و توپوگرافي، شاخص‌هاي مرتبط با دما شامل BIO1 (دماي سالانه)، BIO7 (دامنه دماي سالانه) و BIO10 (ميانگين دماي گرم‌ترين ماه)، بر پراكنش گونه A. aucheri، مؤثر شناسايي شد. مقادير شاخص‌هاي دمايي با سخت‌تر شدن شرايط اقليمي تحت سناريو RCP8.5 افزايش مي‌يابد و در نتيجه سطح رويشگاه مناسب (احتمال وقوع بالاي 75 درصد) گونه A. aucheri كاهش مي‌يابد و رويشگاه گونه تحت سناريو RCP4.5 و RCP8.5، به‌ترتيب برابر با 120 و 170 متر به ارتفاعات بالاتر جابجا خواهد‌شد.نتيجه‌گيري: تغيير اقليم و به‌تبع آن افزايش دما باعث جابجايي گستره رويشي گونه A.aucheri و حركت آن به سمت ارتفاعات بالاتر خواهد شد. ازاين‌رو حد پايين و بالاي (2600- 1800 متر) مورد انتظار گستره رويشي گونه موردنظر طي سه دهه آينده دستخوش تغيير قرار خواهد گرفت.