ببررسي رويشگاه پتانسيل گونه Bromus stenostachyus Boiss در مراتع مازندران با رويكرد مدلسازي اجماعي

سابقه و هدف: عوامل محيطي تعيين كننده پوشش گياهي و جانوري هر منطقه هستند و در مقياس وسيع موجب تنوع در زيست بوم ها و تركيب گونه اي مي شوند. به‌دليل پيچيدگي سيستم هاي طبيعي، جهت درك تأثير اين عوامل بر آشيان بالقوه گونه ها از مدل هاي پراكنش گونه اي استفاده مي شود. اخيراً در عمده مطالعات براي اين منظور، متغيرهاي زيست اقليمي پايگاه داده CHELSA (2013-1979) حاصل از ميانيابي داده هاي دما و بارش مورد استفاده قرار مي گيرند. مواد و روش ها: در مطالعه حاضر پتانسيل متغيرهاي زيست اقليمي پايگاه داده چلسا همراه با متغيرهاي فيزيوگرافي و انساني مؤثر بر پراكنش بالقوه و گرايش ترجيحي جارو علفي كوهسري با نام علمي Bromus stenostachyus Boiss در مراتع هيركاني استان مازندران بررسي شد. نمونه برداري داده هاي رخداد گونه به روش تصادفي- طبقه بندي شده، در قالب پيكسل هاي يك كيلومترمربعي و بر اساس ساختار فيزيونومي-فلورستيك صورت گرفت. پس از انتخاب مهم‌ترين متغيرهاي محيطي جهت پيش بيني پراكنش، هفت الگوريتم مدل‌سازي شامل مدل هاي خطي تعميم يافته (GLM)، افزايشي تعميم يافته (GBM)، رگرسيون تطبيقي چند متغيره (MARS)، جنگل تصادفي (RF)، شبكه عصبي مصنوعي (ANN)، حداكثر آنتروپي (Maxent) و تجزيه و تحليل طبقه بندي درختي (CTA) در چارچوب روش اجماعي به كار رفتند. پس از تعيين آستانه مناسب با رويكرد برابرسازي حساسيت-ويژه انگاري، عملكرد مدل ها علاوه بر استفاده از شاخص سطح زير منحني، با شاخص هاي وابسته به آستانه شامل TSS، حساسيت و ويژه انگاري نيز ارزيابي شد. اختلاف معني دار بين كارايي مدل ها با آزمون آناليز واريانس روي مقادير AUC مشخص گرديد. تعيين اهميت متغيرهاي محيطي مؤثر بر مدل‌سازي پراكنش با رويكرد آناليز حساسيت OAT و به تعداد متغيرهاي مستقل مدل ها انجام شد. سپس، منحني هاي عكس العمل گونه نسبت به مهم‌ترين متغيرهاي محيطي بر اساس مدل با بيشترين كارايي ترسيم و مقدار بهينه و دامنه بردباري اكولوژيك آن تعيين گرديد. نتايج: بر اساس معيارهاي صحت سنجي، تمامي مدل هاي برازش داده شده كارايي عالي براي پيش بيني رويشگاه گونه نشان دادند. مدل اجماعي نسبت به مدل هاي مجزا و از بين مدل هاي مجزا نيز مدل افزايشي تعميم يافته و جنگل تصادفي بهترين عملكرد را نشان دادند. طبق نتايج آناليز حساسيت، حداكثر دماي گرمترين ماه (Bio5) بيشترين اهميت را در برازش مدل هاي پراكنش نشان داد، به گونه اي كه به تنهايي بيش از يك چهارم تغييرات را توجيه نمود. پس از ميانگين گيري ده مرتبه تكرار مدل ها، نقشه پراكنش بالقوه گونه تحت مدل هاي مجزا و مدل اجماعي توليد شد. بدليل اينكه پيش بيني هر مدل به توابع رياضياتي آن بستگي دارد، مدل هاي پراكنش نتايج متفاوتي داشتند. اما در مجموع، رويشگاه هاي گونه در بخش هايي از استان پراكنده شده اند كه ميزان ارتفاع و بارندگي در آنها از ميانگين ارتفاع و بارندگي در كل استان بيشتر، اما ميزان درجه حرارت آنها از ميانگين درجه حرارت استان كمتر است. روي منحني هاي عكس العمل، رويشگاه مطلوب گونه در مناطقي واقع شده كه حداكثر درجه حرارت در گرمترين ماه از 23 و دامنه تغييرات سالانه دما از 32 درجه سانتيگراد كمتر باشد، ميزان بارندگي در مرطوب ترين ماه حداكثر 100 ميلي‌متر، شاخص ايزوترماليتي كمتر از 26 و تغييرات فصلي دما نيز در دامنه 68-63 باشد.نتيجه ‌گيري: مدل اجماعي مي تواند شبيه سازي واقعي تري از گونه را نشان دهد، زيرا بر مناطق مشترك توافق بين مدل هاي مجزا تأكيد مي كند. نتايج اين مطالعه را مي توان براي برنامه ريزي هاي كاربردي جهت حفظ و مديريت مراتع هيركاني و همچنين پيشنهاد گونه مناسب جهت اصلاح، احيا و بازسازي آنها در مناطق با شرايط اكولوژيك مشابه به كار برد. در واقع، نتايج حاصل به كارشناسان در بهره برداري بهينه و اتخاذ تصميمات مناسب مديريتي با حفظ گونه هاي بومي كمك مي كند.