محاسبه تعداد نمونه لازم براي برآورد فيتومس Atriplex canescens (Pursh) Nutt. به روش غيرمستقيم

سابقه و هدف: با توجه به سطح وسيع مراتع ايران و محدوديت زمان و بودجه، برآورد مستقيم توليد از طريق تعداد زياد نمونه ميسر نيست. از اين رو روش هاي غيرمستقيم مثل برآورد فيتومس از روي ابعاد گياه يكي از روش هاي پيشنهادي توسط پژوهشگران علوم مرتع است. مسئله اي كه وجود دارد اين است كه چه تعداد پايه مي بايست قطع شود تا به معادله معتبري دست يابيم؟ از اين رو پژوهش حاضر ضمن تعيين حداقل نمونه لازم براي روش قطع و توزين با استفاده از آناليز توان، تاثير اندازه نمونه را بر نتايج آزمون هاي همبستگي و رگرسيون بررسي مي كند.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر در مناطق چهارگانه پروژه ترسيب كربن حسين‌آباد سربيشه، استان خراسان جنوبي انجام شد. نمونه برداري در زمان رشد كامل Atriplex canescens (Pursh) Nutt. به عنوان گياه شاخص كاشته شده در اين پروژه انجام شد. براي محاسبه تعداد پايه مورد نياز، نمونه برداري اوليه (10 پايه) انجام شد. بدين منظور، در هر رديف، به صورت تصادفي، يك پايه آتريپلكس انتخاب و ابعاد آن با متر اندازه گيري شد. سپس براي برآورد فيتومس، كل بخش هوايي گياه قطع شد. پس از خشك شدن در محيط سايه، فيتومس بخش هوايي به صورت كيلوگرم محاسبه شد. آزمون همبستگي جهت بررسي شدت و جهت رابطه بين ابعاد گياه و فيتومس و آزمون رگرسيون جهت تعيين معادله انجام شد. با داشتن 4 عامل اندازه اثر، توان مدنظر آزمايش (60 درصد و 80 درصد)، سطح معني داري 0.05 و فرضيه مقابل، اندازه نمونه لازم توسط بسته هاي R محاسبه شد. همچنين در پژوهش حاضر، تعداد نمونه لازم به روش ترسيمي نيز تعيين شد. پس از مشخص شدن تعداد نمونه مورد نياز، نمونه برداري مجدداً انجام شد و تعداد نمونه به 20 و 30 نمونه افزايش يافت. به منظور بررسي دقت نمونه برداري، از معيار ضريب تغييرات (CV) استفاده شد. پس از آزمون رگرسيون، براي انتخاب بهترين مدل، از معيارهاي R^2، AIC، BIC و.... استفاده شد. نتايج: نتايج پژوهش حاضر نشان مي دهد كه در 10 پايه اوليه، بين ارتفاع و فيتومس آتريپلكس همبستگي معني داري وجود ندارد (r = 0.45, t(8) = 1.42, p 0.05 (2-tailed)). با افزايش تعداد پايه به 20 و 30 عدد، ضريب همبستگي بين دو متغير معني دار شده است (r = 0.67, t(18) = 3.84, p 0.01 (2-tailed)) و (r = 0.62, t(28) = 4.15, p 0.01 (2-tailed)). نتايج نشان مي دهد كه با افزايش تعداد پايه، توان آزمون همبستگي و رگرسيون به همان ميزان افزايش پيدا مي كند (توان آزمون همبستگي ترتيب: 0.27، 0.93 و 0.99 و توان آزمون رگرسيون به‌ترتيب: 0.29، 0.97 و 0.98). نتيجه آزمون هاروي-كولير نشان مي دهد كه رابطه خطي بين ارتفاع و فيتومس گياه در داده هاي 20 پايه اوليه معني دار است (p 0.05). اما رابطه خطي بين ارتفاع و فيتومس در كل 30 پايه معني دار نيست (p 0.05). نتايج نشان مي دهد كه براي رسيدن به توان 60 درصد و 80 درصد، به‌ترتيب حداقل حدود 23 تا 36 پايه مورد نياز است. نتايج نشان مي دهد كه دقت نمونه برداري در اندازه گيري ارتفاع گياه، بيشتر از فيتومس بوده است، همچنين با افزايش تعداد دفعات نمونه برداري، دقت نمونه برداري كاهش يافته است.نتيجه‌گيري: نتايج پژوهش حاضر نشان مي دهد كه توان آزمون همبستگي و رگرسيون 10 پايه كمتر از 50 درصد است. طبق قرارداد، مطالعات با توان كمتر از 0.50 درصد معمولاً نبايد انجام شود. از اين رو، تعداد 10 پايه تحت هيچ شرايطي توصيه نمي شود. نتايج نشان مي دهد كه با افزايش تعداد نمونه، ضريب تغييرات ارتفاع و فيتومس گياه افزايش و دقت نمونه برداري كاهش پيدا مي كند. در پژوهش هاي علوم مرتع، به‌ويژه نمونه‌برداري هاي ميداني، با افزايش تعداد نمونه، پژوهشگر خسته شده و تخمين ها و برداشت هاي بعدي با دقت كمتري انجام مي شود. نتيجه پژوهش حاضر نشان مي دهد كه با استفاده از روش ترسيمي نمي توان تعداد نمونه لازم براي برآورد فيتومس آتريپلكس را تعيين كرد.