نظام حكمراني مشاركتي مراتع و تحليل شبكه‌هاي اجتماعي: تبيين چالش‌هاي ارتباط چندسطحي دست اندركاران دولتي در استان سمنان

سابقه و هدف: رويكرد حكمراني مشاركتي، شبكه همكاري كنشگران متنوع را شامل مي شود. در عرصه هاي مرتعي، پايداري روابط اجتماعي متاثر از موقعيت و ارتباطات دست اندركاران مختلف سازماني است. شناخت الگوي چندسطحي روابط دست اندركاران سازماني و درجه تعاملات آن ها و نهايتا ميزان پايداري اين ساختار، منجر به يك شناخت واقع بينانه از وضعيت فعلي روابط همكاري و اقدامات مورد نياز متناسب با چالش هاي عرصه هاي مرتعي مي شود. اين پژوهش با هدف تحليل وضعيت حكمراني چندسطحي كنشگران متنوع و اثرگذار دولتي در استان سمنان و افزايش پايداري شبكه ساختاري آن ها در پاسخ دهي به نيازهاي بخش مرتع پس از انجام پروژه حبله رود، انجام گرفته است. مواد و روش ها: در اين مطالعه، شناخت كنشگران مركزي و پيراموني فعال در پروژه حبله رود استان سمنان، مبتني بر پيمايش ميداني در سطوح چهارگانه شهرستان هاي سمنان، سرخه، آرادان و گرمسار انجام گرفت. جمع آوري اطلاعات موردنياز منطبق بر روش نمونه گيري گلوله برفي با استفاده از ابزار پرسشنامه محقق ساخته و مصاحبه با 35 دست‌اندركار سازماني شناسايي شده منجر به ترسيم روابط همكاري و ارزيابي شبكه ارتباطي 27 كنشگر فعال در سه حوزه حفاظتي، توسعه اي و واسطه اي گرديد. اطلاعات تحقيق نيز با متود تحليل شبكه اجتماعي و بر اساس انطباق شاخص هاي سطوح كلان (5 شاخص)، مياني (2شاخص) و خرد آن (6 شاخص) با مساله تحقيق و در يك نظام هماهنگ و همه جانبه صورت پذيرفت. در انتها داده هاي ارتباطي در محيط نرم افزارهاي 0/9/2Gephi ، 6.528  Ucinet به‌ترتيب براي ترسيم ارتباطات شبكه اي و تحليل وضعيت موجود انجام گرديد و در انتها سياست هاي خروجي ارائه شد.نتايج: ارزيابي ها نشان داد كه ساختار حكمراني مبتني بر شكل گيري روابط چندسطحي نهادي با وظايف حفاظتي، توسعه اي و واسطه اي شكل گرفته است. در اينجا پايداري و انسجام اجتماعي پايين ساختار (با شاخص هاي هشدار دهنده تراكم 0.1، تمركز 0.4  و دو سويگي 0.25)، مانعي جهت تاب آوري حكمراني مرتع در مواجهه با بحران هاي اقليمي و عملكرد اجتماعي مناسب بر عرصه هاي مرتعي مي گردد. از بين كنشگران متنوع، نهادهاي حفاظتي فعال ترين و نهادهاي واسطه اي بيشترين اثرگذاري را داشتند. نتايج هشدار داد كه وضعيت با مطلوبيت كم انتقال پذيري (0.25)، سرعت پايين گردش اطلاعات بين دست‌اندركاران و غلبه رويكرد برون گروهي با پشتوانه پايين و ضعف انسجام بخشي درون‌گروهي از مهم‌ترين مسائل پيش روي حكمراني مشاركتي در مراتع است. كنشگران اداره منابع طبيعي و آبخيزداري در مراكز شهرستان ها (نظير سازمان منابع طبيعي  و آبخيزداري آرادان با مركزيت بينابيني 180.45) و دفتر مركزي طرح مديريت پايدار منابع آب و خاك حبله رود در مركز استان با مركزيت133.02 و نهادهايي مثل فرمانداري، با بيشترين مركزيت ها (141.55) نسبت به ساير كنشگران، فعال‌ترين و كليدي ترين كنشگران شناخته شدند كه عمده فعاليت هاي مشاركتي و انتقال اطلاعات شبكه در پروژه و با مردم را عهده دار بودند. در اينجا نياز به تحرك بيشتر دست اندركاران واسطه گر سازماني (نظير اداره أمور عشايري آرادان (با مركزيت 3.54)، مديريت تعاون روستايي سمنان (با مركزيت 3.2) و مديريت منابع آب گرمسار با مركزيت 5.24) است كه وظايفي خارج از حيطه فعاليت هاي حوزه مديريت منابع طبيعي دارند و به‌ويژه لزوم همراهي بيشتر آنان در وظايف اجرايي و حمايتي بخش مراتع و بهره برداران آن است بخصوص در زماني كه فاصله اين نوع از سازمان ها از مراكز شهري يا روستايي جهت انجام پروژه هاي محلي مورد توجه بيشتري قرار مي گيرد. اين مطالعه روشن ساخت كه مركزيت نهادهاي تاثيرگذار كاملا وابسته به مركزيت نهادهاي مختلف پيراموني مرتبط با آن هاست. بنابراين ارتباط يكپارچه و فعال سازمان‌هاي پيراموني و مركزي شبكه به‌صورت متقابل، تاثيري عميق بر انسجام و برونداد روابط همكاري در عرصه هاي مرتعي مي گذارد.   نتيجه‌گيري: اين مطالعه نشان مي دهد كه حكمراني مشاركتي نيازمند ارتباطات چند سطحي، منسجم و متنوع كنشگران در مديريت منابع طبيعي است. حركت به سوي حكمراني چندمركزي نيازمند همكاري تمامي سازمان هاي حفاظتي، واسطه اي و توسعه اي در سطوح مختلف اجرايي و سياست گذاري است و هدف نهايي سازمان هاي مختلف بايد تمركزدايي و ارائه تعاملات مستمر بين نهادهاي تصميم گير اصلي ازجمله ادرات منابع طبيعي و آبخيزداري با نهادهاي صاحب نفوذي چون استانداري در سطوح استاني و فرمانداري ها در سطوح شهرستان باشد. بنابراين لازم است در يك حكمراني مشاركتي توسعه همكاري شبكه اي تا خردترين نهادهاي مديريتي نظير دهياري ها در سطوح محلي گسترده شود.